Katalog

gorus@cumhuriyet.com.tr 23 TEMMUZ 2026 PERŞEMBE 2 olaylar ve görüşler yaygınlaştıran uygulamalar Misakı Milli’nin temeli: içinde. Yedinci konu: Toplum, rejimin, İmralı’daki PKK lideri ile müzakere ERZURUM KONGRESİ edilerek 13 maddede, değiştirilmesinden Doç. Dr. HÜNE r TUNCEr zorunluluğundan da doğdu- yana değil. ğunu ileri sürmektedir. Yine toplumu istemediği İktidar, İmralı ile Mayıs 1919’da Tanör’e göre kongreler, as- müzakere ederek İzmir’in Yunanlar keri gereksinimi karşılamak yasa hazırlıyor. yerlere götürmek? 15tarafından işgali er - için ortaya çıkan sivil örgüt- Sekizinci tesinde harekete geçen yurt- lenme modelleriydi. konu: severler arasında yerel ya da ktidar, toplumla Toplum, tarımın, doğanın, bölgesel kuruluşlar oluştu- Kurtuluş çaresi “zıtlaşmaya” devam korunmasını istiyor... rulmuş ve bu amaçla kongre- Mustafa Kemal, “yerel İediyor... İktidar tarımı ve doğayı ler yapılmıştı. kurtuluş yolları”nı reddet- Adeta, hizmet etmesi yok eden maden ve Birinci Balıkesir Kongre- memekle birlikte, bunların için seçilmiş olduğu enerji projelerini devreye si, Erzurum Kongresi’nden “kurtuluş çaresi” olarak ye- topluma karşı bir Erzurum Kongresi’nde başkanlığa seçilen Mustafa Kemal Paşa delegeler arasında. sokmaya devam ediyor. bir ay kadar önce 27 Hazi- tersizliğini vurgulamaktaydı. “inatlaşma” içinde. Dokuzuncu konu: ran 1919’da; İkinci Balıke- Mustafa Kemal, ulusal kur- la İstanbul’a dönmesi buy- lunan vatanın bütün kısımları bir bütündür. Hemen aklıma gelen Toplum, “Rezerv sir Kongresi ise Erzurum Birbirinden ayrılamaz. “zıtlaşma” konularını, tuluşa ancak ulusal düzeyde rulmuş; Mustafa Kemal, Bölge” ilanı ile insanların Kongresi’nden üç gün son- önem sıralarına bir örgütlenmeyle gidilebile- İstanbul’a gitmeyi reddetmiş 2) Her türlü yabancı işgal ve müdahalesine tapularının ellerinden bakmaksızın şöyle ra 26 Temmuz 1919’da açıl- karşı ve Osmanlı hükümetinin dağılması ha- ceği inancında ve görüşün- ve 9 Temmuz’da bir genel- alınmasına karşı... özetleyebilirim: dı. Birinci Nazilli Kongre- deydi. İşte Erzurum Kongre- ge ile “görevinden istifa et- linde, millet birlikte kendisini savunacak ve İktidar, bu uygulamayı Birinci konu: si 6-8 Ağustos 1919, Alaşe- direnecektir. si, kurtuluş çaresini ilk kez tiğini, kutsal milli gaye için yaygınlaştırarak devam Toplum, son seçimlere hir Kongresi ise 16-25 Ağus- ulusal düzeyde öngörmesi ve çalışmak üzere artık mille- 3) Vatanın bağımsızlığı, Osmanlı hükümeti ettiriyor. göre, bu İktidarı istemiyor... tos 1919 günlerinde toplan- tarafından sağlanamazsa, geçici bir hükümet Mustafa Kemal’in yönettiği tin sinesinde bir ferdi müca- Onuncu konu: Ama İktidar, “Gitmem” mıştı. Bu yerel kongreler, ye- ilk yerel kongre olması açı- hit olarak bulunduğunu” or- kurulacaktır. Bu hükümet milli bir kongre ta- Toplum, CHP’nin, diyor! rel Kuvayı Milliye birlikleri- rafından seçilecektir. Kongre toplanmamışsa seçimlerle gelen sından önem taşımaktaydı. duya, valilere ve millete ilan İkinci konu: nin kurulmalarının da kay- yönetimine İktidar Amasya’dan sonra Mustafa etmişti. seçimi Heyeti Temsiliye (Temsil Heyeti) yapa- Toplum, tarafından müdahale nağını ve itici gücünü oluş- caktır. Bu hükümet heyeti milli kongrece seçi- Kemal Paşa, 3 Temmuz 1919 “Cumhurbaşkanlığı Kongre kararları edilmesine ve CHP turmaktaydı. günü Erzurum’a gelmiş ve lecektir. (Erzurum Kongresi’nde, Heyet-i Tem- Hükümet Sistemi” denilen yönetiminin iktidar Anayasa hukukçusu ve si- 23 Temmuz 1919’da Erzu- siliye üyeliklerine şu kişiler seçilmişti: Mus- burada dört yıl sürecek olan rejimden memnun değil... tarafından tayin edilmesine yaset bilimci Prof. Dr. Bülent rum Kongresi resmen açıl- Milli Mücadele’nin ilk adımı- tafa Kemal Paşa, Rauf (Orbay) Bey, Raif Hoca, İktidar, bu rejimi, karşı... Tanör, yerel kongrelerin, yal- mıştı. 14 gün süren kongre- Bekir Sami (Kunduh) Bey, Servet Bey, İzzet nı atmıştı. güçlendirerek devam İktidar, bu uygulamada nızca merkezi otorite ve ikti- nin başkanlığına Mustafa Ke- “9. Ordu Kıtaları Müfettişi” Bey, Sadullah Bey, Musa Efendi, Fevzi Efendi.) ettirmek istiyor. ısrar ediyor. dar boşluğu nedeniyle değil, mal Paşa seçildi. 7 Ağustos 4) Kuvayı Milliye’yi etken ve milli iradeyi olarak atanan Mustafa Ke- Üçüncü konu: On birinci konu: düzenli ve ulusal ordunun 1919’da yayımlanan Erzurum mal Paşa’ya, Erzurum’day- hâkim kılmak esastır. İktidar, mevcut Toplum, Türkiye’nin eksikliği yüzünden bölgeleri- Kongresi kararları şunlardı: 5) Hıristiyan unsurlara siyasi hâkimiyet ve ken, 7-8 Temmuz 1919’da Anayasa’ya bile uymuyor... Emperyalizmin politikaları ni yerel olanaklarla savunma 1) Milli sınırlar içinde bu- Saray’dan aldığı bir telgraf- toplumsal dengemizi ihlal edecek imtiyazlar Toplum, İktidarın mevcut sonunda açığa çıkan (ayrıcalıklar) verilemez. Anayasa’ya uymasını “sığınmacılar” için 6) Manda ve himaye kabul olunamaz. istiyor. bir “depo” olarak 7) Milli Meclis’in derhal toplanmasını ve Dördüncü konu: kullanılmasına ve onlara hükümet icraatının Meclis’in denetimine ko- Toplum, Anayasa’nın verilen özel imtiyazlara BURHANİYE KİTAP FUARI nulmasını sağlamak için çalışılacaktır. ilk dört maddesinin karşı. Erzurum Kongresi kararlarıyla Misakı değiştirilmesini istemiyor... İktidar, bu uygulamaya BURHANİYE ÖREN MEYDANI Milli’nin temeli atılmaktaydı. İktidar, Türk, Kürt, Arap devam ediyor. kimlikleri üzerine yeni bir On ikinci konu: Bağımsızlık ilkesi Anayasa istiyor. Toplum, medya ve Erzurum Kongresi’nin sonunda, Vilayat-ı Beşinci konu: gazeteciler üzerindeki Şarkiyye Müdafaa-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti Toplumun büyük baskıdan rahatsız; ifade ve 22 TEMMUZ 23 Temmuz ile Trabzon Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemi- kesimleri, ağır bir geçim basın özgürlüğü istiyor. yeti yerine yeni bir örgüt olarak, “Şarki Ana- sıkıntısı içinde, Milli İktidar, medya ve ifade İMZA İMZA dolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” kurulmuştu. Gelir’den yeterince pay özgürlüğü üzerindeki Erzurum Kongresi kararlarından bir diğeri, istiyor... bütün baskıları artırarak 20.00 20.00 Doğu Anadolu bölgesinin hiçbir sebep ve ba- İktidar, Milli Gelir sürdürüyor. hane ile birbirinden ve Osmanlı camiasından Dağılımını düzeltmek HAKKI KESKİN On üçüncü konu: ayrılmayacak bir bütün olmasıydı. Yine bu yerine daha da bozacak Toplum, başta TBMM kongre kararları arasında; her türlü işgal ve iktisadi ve mali programlar olmak üzere, bütün “Devlet müdahale Rumluk ve Ermenilik teşkili ama- uyguluyor. Kurumlarının” kendi cına yönelik sayılacağından, buna karşı birlik Altıncı konu: yetkileriyle çalıştırılmalarını halinde savunma ve direnme esasının kabul 23 TEMMUZ 24 Temmuz 26 Temmuz Toplum, adalet istiyor, istiyor. edilmesi bulunmaktaydı. tutuklu yargılamaların İktidar, neredeyse her Erzurum Kongresi’nde alınan önemli bir İMZA İMZA İMZA genelleştirilmesine kararı tek kişiye bağlamış. karar, anayurdun sınırlarının saptanmış ol- karşı, özellikle de CHP’li HHH 21.00 20.00 20.00 masıydı. Bu, 30 Ekim 1918 Mondros Ateşkes belediyelere yönelik İktidar, sizce, bütün Antlaşması’nın sınırları olarak belirleniyordu. operasyonların hukuka insanları toptan ÖNER YAĞCI Böylelikle imparatorluk iddiasından ve Arap uygunluklarına inanmıyor. değiştirebilecek ve ülkeleriyle bağlantıları sürdürme isteğinden İktidar, adaleti daha da toplumu istemediği vazgeçilmiş olunuyor; buna karşılık, bağım- bozan, insanları hapsetme yerlere taşıyabilecek sızlık ilkesi üzerinde direniliyordu. gerekçelerini daha da güçte midir? Öte yandan 8 Ağustos’ta Veliaht Abdülme- 23 TEMMUZ 24 Temmuz 26 Temmuz cit, şöyle bir açıklamada bulunmuştu: “Ana- dolu’daki hareket hainane, delice ve gad- İMZA İMZA İMZA darcadır. Türkiye, Amerikalılara bırakılma- lıdır.” Damat Ferit hükümeti de Erzurum 21.00 20.00 20.00 Kongresi’ne katılanları, başta Mustafa Kemal Paşa ile arkadaşları olmak üzere, asi olarak OSMAN SELİM KOCAHANOĞLU ilan etmiş ve asilerin tutuklanarak İstanbul’a gönderilmelerini emretmişti. Padişah Vahdettin 9 Ağustos 1919’da, Mus- tafa Kemal’in ordudan çıkarılmasına, nişanla- rının geri alınmasına ve “fahri yaverlik” unva- 25 TEMMUZ 26 Temmuz nının kaldırılmasına ilişkin hükümet kararını onaylamaktaydı. İMZA İMZA Erzurum’da 8 Ağustos (1919) sabaha doğru 21.00 20.00 Mustafa Kemal, Mazhar Müfit Kansu’ya şun- ları not ettirmekteydi: HALİL GENÇ “1) Zaferden sonra hükümet şekli cumhuri- yet olacaktır. 2) Padişah ve hanedan hakkında zamanı ge- lince gereken muamele yapılacaktır. 3) Tesettür kalkacaktır. 25 TEMMUZ 4) Fes kalkacak, uygar uluslar gibi şapka gi- yilecektir. İMZA 5) Latin harfleri kabul edilecektir.” 19.00 Bu tarihte Osmanlı Devleti hâlâ varlığını sür- dürmekte olup Ulusal Kurtuluş Savaşı da henüz DURSALİYE ŞAHAN yapılmamıştı. Mustafa Kemal, kurulacak yeni Türk devletinin hükümet şeklinin cumhuriyet olmasını öngörürken; onun çevresindeki en ya- kın arkadaşları bile bu düşüncelerin yaşama ge- çirilebilmesini mümkün görmemekteydi. Ancak tüm bu savaşların sonunda laik, demokratik, tam bağımsız Türkiye Cumhuriyeti kurulmuştu. Ordnaryüs Profesör Sadr Dplomas tarhçs Doç. Dr. Türkye, özellkle son 20 yıllık Maksud Arsal’ın, Tanzmat’ın Hüner Tuncer, Osmanlı’nın son dönemde, hızla şçleşen br yüzüncü yılı nedenyle 1939 dönemnde Avrupa devletleryle toplum yapısına sahptr. yılında kaleme aldığı bu eser, olan lşklern rdelyor, Türkye’dek toplumsal ve laklkten kopan devlet Balkanlar coğrafyasının elden syasal gelşmeler yönetmlernn başına nelern çıkışını özetlyor ve o dönemde kavrayablmek ve geleceğn çok açık şeklde yapılmış olan yanlışlıkları gözler etkleyeblmek çn Türkye şç ortaya koyuyor, laklğe hava gb, önüne seryor. sınıfını tanıyablmek, su gb gereksnmemz olduğunu anlayablmek, davranışlarını tarhsel gerçeklerle kanıtlıyor ve analz edeblmek gerekr. geleceğe ışık tutuyor. 13,5x20,5 / 118 Sayfa / İnceleme 13,5x20,5 / 200 Sayfa / İnceleme 13,5x20,5 / 303 Sayfa / İnceleme