Katalog

gorus@cumhuriyet.com.tr 24 HAZİRAN 2026 ÇARŞAMBA 2 olaylar ve görüşler Sekte Ye uğr Amış Kimlik siyaseti mi, diYAlog Cumhuriyet yurttaşlığı mı? kamusal zemini daraltma Prof. Dr. Utk U YAPICI riskini taşımakta, tam da bu on yıllarda popüler nedenle neoliberal düzen ile kimlik tasarımlarından uyumlulaşmaktadır. Tıpkı Sbir haline gelen yeni yeni Osmanlıcılık gibi... Oysa Osmanlıcılık, Atatürk’ün Atatürkçülük, sembollerle değil, Türk milleti tasavvuru ile yurttaşlık teorisiyle anlamlıdır; aynı kategoride bir yaklaşım bu teoriden uzaklaşmak, iyi değil. Bu tasarım, hukuken niyetle dahi olsa Cumhuriyetçi söz konusu tasavvurun yerine siyasetin sınırlarını zayıflatır, da halk kavramıyla ya da ve adaleti çoğaltmak yerine değil ama fiilen karşısına ondan demokrasiye zarar verir. devlet adlarını sıfatlaştırma aşındırma riskini taşıyor. farklı bir millet tasavvurunun Demokratik olan, yurttaşın temel okuryazarlık haline Prof. Dr. M. t A Akç Ur A yöntemiyle tanımlamaya Son dönemde “eşit yurttaşlık” paydaşlarını oturtma yoluyla kimliğini yeniden adlandırmak gelecek. çalışmaları benzeşiyor. onu daha az görünür hale ve “yeni Osmanlıcılık” asit görünen bir soruyla ya da düzeltmek değil, Bir sonraki eşik de çoktan getirerek büyüdü. Diğer çerçevesinde geliştirilen Bbaşlayalım: Halka açık görünürde: Yapay zekâ ajanları. yurttaşın kendi tanımıyla eşit Atatürk’ün yurttaşlık konuşmalarımızda kiminle ifadeyle; söylemleri bu bağlamda Bilgiyi artık biz değil, bizim ve ortak bir kamusal alana konuşuyoruz? İki yüzyıl boyunca tanımı adımıza okuyan, özetleyen, seçen - Bağlamından kopartılan değerlendirmek mümkün. katılabilmesini güvence altına cevap apaçıktı: Birbirimizle. ve giderek karar veren sistemler müesses millet tanımıyla Milyonlarca kişinin Kökeni ulusal direnişe almaktır. Türklüğü etnik Konuşan insandı, dünya tüketecek. Haber bize değil, hukuksal zeminde şeklen başat kimliğini oluşturan dayanan bir devrim partisi bir zorunluluk olarak değil, paylaşılıyordu. Bu varsayım ajanımıza gidecek; her birimize oynamaksızın, yurttaşlığa dayalı Türk milleti olan CHP’nin yönetimlerinin, siyasal bir aidiyet olarak gören o kadar temeldi ki kimse onu ayrı bir sentez sunulacak. Bu kimliği bugün iki yaklaşımın “eşit yurttaşlık” ve “demokrasi” - Devleti, kimlikler milyonlarca yurttaşı yok sayan yazmaya gerek duymadı. dönüşüm sessiz ilerliyor, çünkü savunucuları tarafından da kavramsallaştırmalarına arasında bir hakemlik rolüne her yaklaşım, kapsayıcılık Bu varsayım artık sarsılmakta. bir skandal değil bir kolaylık yeniden tartışmaya açılıyor. koşullandırarak, dayanarak devrimin iddiasıyla yeni bir dışlama Asıl büyük sarsıntı daha gelmedi üretiyor. Kimse “Karar yetkimi İki taraftan çekiştirilerek - Seçip özneleştirdiği bazı yarattığı yurttaşlık kimliğini üretir. Tarihsel sapmaları ama çok yakın. Bir tekilliği, devrediyorum” demiyor; “Şu esnetilmeye, inceltilmeye kolektif kimliklere kamusal bağlamına göre yer yer tarihi bir kırılımı belirleyecek o gerekçe göstererek siyasal yorucu işi hallediversin” diyor. çalışılan bu kimliğin yırtılması, sarsıntı geldiğinde ortaya çıkacak alanı dışlayıcı biçimde açarak mahçup yer yer cesur bir Ama yorucu işlerin toplamı, bir yurttaşlık fikrinin kendisini dünyaya hazır mıyız? Kendimize elde bir tek etnik/mezhepsel yaşamın toplamıdır. kendi gerçekliğini adım adım biçimde sorguladığı, bunu sorunlu ilan etmek, demokratik koyduğumuz ismi, bilen canlı Geçen yüzyılda iki gelecek kimliklerin kalması demek. kurmaya çalıştı. Bu kimliksel yaparken de zaman zaman bir düzeltme değil, kurucu türümüzü, “homo sapiens”i hayal edilmişti. Orwell’inkinde Oysa bu kimlik ile Atatürk’ün “açılım” ise çoğunlukla sorgulamadığına toplumu ve zeminden kaçıştır. sürdürebilmemiz mümkün mü? (1) gerçek zorla bastırılır; demokrasi dili ile yorumlandı. kurduğu Cumhuriyet’in tabanını inandırmaya çalıştığı Bu açılardan bakıldığında, Üstelik bunun için geleceğe Huxley’inkinde (2) “Türkiyelilik” de son yılların özgürleştirici mantığı arasında sürreal bir dönemdeyiz. Oysa “yeni Osmanlıcılık” ve bakmaya gerek yok; manzara şu gereksizleştirilir. Postman’ın bir diğer popüler kimlik bir iç bağlantı söz konusu. demokratik bir düşüncenin “Türkiyelilik”, birbirine an karşımızda. (3) özetiyle: Biri bilgiyi tasarımı. Farklı ideolojik Aslında yurttaşlığa dayalı Türk temel meselesi, farklılıkların alternatif değil, birbirini Neyi göreceğinizi Facebook’un, saklayacaklardan, öteki kökenlerden gelseler de yeni milleti kimliğini küresel çağda nasıl yan yana dizileceği tamamlayan kimlik X’in, TikTok’un ve YouTube’un bilginin kayıtsızlık denizinde Osmanlıcılık ve Türkiyelilik daha açık hedef haline getiren değil; farklılıkların ötesinde, tasarımlarıdır. “Atatürk’ün öneri motorları belirliyor; boğulmasından korkuyordu. tasarımları, Cumhuriyetin asıl neden bu iç bağlantı. bir gönderinin en üste bireyleri eşit ve ortak bir partisi” olma iddiasını Önümüzdeki gelecek giderek hangi gerekçeyle geldiğini siyasal yurttaşlık fikrini Atatürk’ün kurduğu daha çok Huxley’e benziyor: kamusal zeminde buluşturacak ısrarla tekrarlayan CHP’nin bilmiyorsunuz. Sonsuz kaydırma, Hiçbir şey yasaklanmadan, zayıflatan benzer sonuçlar Cumhuriyetin özgürleştiriciliği, yurttaşlık bağının nasıl yahut CHP ile bağ üzerinden kumarhane makinesiyle aynı her ses her zamankinden gür üretebilme potansiyelleri farklı kimlikleri art arda sayma korunacağı olmalı. Bu kendini tanımlayanların psikolojik mekanizmayla çıkarken sekteye uğrayan bir noktasında ortaklar. Bu iradesinden kaynaklanmıyor. bağın eşitlik çerçevesinde birer siyasal özne olarak kuruldu. Bütün bunlar yarının diyalog. Dışarıdan dayatılan bir tasarımların; Etnik, mezhepsel, kültürel yapmaları gereken, neoliberal korunabilmesi ile neoliberal distopyası değil; bu sabahın baskıya direnmek mümkündür; - Sorunlu gördükleri millet vb. aidiyetlerine bakmaksızın ekonomik düzenin gerektirdiği ekonomik düzen karşısında rutini. Bu platformların asıl kendi rızamızla yöneldiğimiz yurttaşı eşit ve kurucu bir tanımları, kimlik siyasetine uygun izlenecek kamucu-halkçı sorunu, sandığımızın aksine, nötr konfora direnmek çok daha siyasal özne olarak tanıma - Sorunlu gördükleri millet bir “Türkiyeli” ya da “yeni politikalar arasında da bir ilişki birer boru hattı olmamaları. zordur. tanımını neden sorunlu cesaretinden kaynaklanıyor. Osmanlı” profiline bürünüp var. Bugün özgürlük ve eşitlik Sahte mi gerçek mi? gördükleri, Açık ki dün olduğu gibi bir seçenek rolünü oynamak Önümüzde üç yol var arayışında olduğunu iddia eden - Etnik, dinsel ve sınıfsal bugün de böyle bir anlayış, değil, parti bayrağındaki Facebook, X ve TikTok’un hareketlerin gözardı etmesi Bu neden önemli? Çünkü motorları tek bir şeyi optimize kimlikler üzerinde oluşturmak özgürlüğe ek olarak liyakatin, ilkelerde birleşerek gerçekten demokrasi yalnızca bir sandık değil odaklanması gereken ediyor: Ekranda geçirdiğimiz değildir; bir toplumun kendi istedikleri etkiler, eşitlik ve adaletin temel seçenek olmaktır. Bu karmaşa konu tam da bu ilişki. süre. Ve bizi ekranda en çok hatalarını şiddete başvurmadan - Devleti kimlikler garantisi olmayı sürdürüyor. ve yıkıntı içinde hiç söz tutan şey huzur değil, öfke. keşfedip düzeltebilmesinin Yurttaşların eşitliği arası hakem rolüne Bu nedenle bugün Atatürk’ün edilmeyen asıl mesele ve Bu yüzden bu algoritmalar, yöntemidir. Konuşma, kiminle koşullandırmaları, Türk milleti tanımında “Eşit yurttaşlık” yaklaşımı çözüm budur. Cumhuriyetçi kötü niyetten değil, tam da yaptığımızı bilemediğimiz ve - Bireyi etnik ve dinsel ifadesini bulan yurttaşlık Cumhuriyetin kurucu eşitlik siyasetin bugün gereksinimi tasarlandıkları gibi çalışarak gerçekliğini doğrulayamadığımız kimlikler arasında seçime zeminini güçlendirmek yerine, zeminini güçlendirmekten olan şey, yurttaşlığı yeniden en kışkırtıcı, en kutuplaştırıcı, bir konuşma, bozulursa, biçimi yönlendirmeleri, onu sorunlu gösteren her çok, kimlikleri yan yana siyasal merkez haline getirerek komploya en yatkın içeriği yaşar ama işlevi ölür: Toplum, - Milli kimliği önünde sıfat sembolleştirme niyeti ne olursa dizen liberal bir uzlaşma sosyal devleti inşa sürecine sistematik biçimde yukarı taşıyor. yanlış yöne gittiğini artık ayırt olmadan sadece millet ya olsun özgürlük, liyakat, eşitlik modeline yaslanmakta; ortak odaklanmaktır. Ölçülü ses sessizliğe gömülürken edemez ve kendini düzeltme en uç ses ödüllendiriliyor. yeteneğini yitirir. Üstelik herkese aynı şey değil, Bu, tek bir ülkenin değil, her birimize bizi en çok tahrik hepimizin geleceği. Algoritmalar edecek olan gösteriliyor: Filtre her dilde aynı mantıkla çalışıyor; denen bu kişiselleştirme, aynı sentetik bir görüntü pasaport Türkiye’nin engebeli yolu ülkede, aynı gün yaşayan iki sormuyor. Ama gelecek henüz komşuyu iki ayrı gerçekliğe yazılmadı. Av. Erol ErTUĞrUl savaşı unutamaz ve görmezden yönetimde kalmak isteyen iktidar, Türkiye’yi parçalayacak düşünceler kapatıyor. Sonuç, artık olayları Önümüzde kabaca üç yol gelinemez. Geçmişte ülkemizi, seçimler yolu ile yönetimi devretme taşımaktadır. değil, olayların gerçekleşip var: Umursamazlıkla sönen EM Parti yöneticileri sözde parçalamaya çalışan emperyalizm olasılığını düşünmemektedir. gerçekleşmediğini tartışan bir bir denge; kimin karar vereceği Dbarış süreci ile ilgili, terör ‘Mutlak butlan’ projesi ne Kurtuluş Savaşı’mızı ve ne de Bugün bunca hukuksuzluk kamu. Bunlar yalnızca başlangıç belirsiz bir düzenleme dalgası örgütü üyelerinin bağışlanmaları Lozan’ı bir türlü içine sindiremedi. bu yüzden yapılıyor. Seçim Mutlak butlan kararı tüm hukuk çünkü bu motorların üstüne yeni ya da en zoru ama tek gerçek amacıyla bir yasa çıkmasını Zaman zaman iç destekçiler de kazanmış belediye başkanlarının düzenimize karşı bir projedir çünkü bir katman biniyor. çıkış öz-düzeltme yeteneğimizi bekliyorlar. Terörist başının bularak istemlerini dile getirdi. ve bürokratların uydurma siyasi partiler ve seçimler konusun- Çünkü hızlanıyoruz. Sora yeniden inşa etmek. Ve bu inşa, konumunun yeniden belirlenmesi ABD’nin büyükelçisi Tom suçlamalarla tek tek görevden da ilçe ve il seçim kurulları, Yüksek gibi araçlar daha şimdiden sanılanın aksine teknolojik değil, ile onu aldatıcı bir barış Barrack’ın ülkemize demokrasi alınmalarının ve cezaevlerine Seçim Kurulu kararlar verebilirler. ikna edici videolar üretiyor; neredeyse utandırıcı biçimde elçisi yapmak yolunda yasal değil, mutlakiyet önerdiğini, üniter gönderilmelerinin nedeni budur. Hukuk mahkemelerinin böyle bir yakında hiç yaşanmamış bir insani: Yavaşlamak, gerçek düzenlemeler istiyorlar. Binlerce devlet düşüncesinin bizim için Mutlak butlan adı tarihimizde karar verme yetkisi yoktur. Bu karar olayın çok kameralı görüntüsü bağlar kurmak ve mutsuz olma insanımızın yaşamını yitirmesine geçerli olmadığını, Osmanlı’da hiç görülmemiş bir uygulamanın demokrasiye darbedir. Yargının si- tek bir dizüstü bilgisayarda hakkını geri istemek. Gelecek bir neden olan, sayısız asker ve olduğu gibi ümmetçiliğin bizim için anayasaya, seçim yasasına, siyasi yaseti yönetmesi kabul edilemez. kurgulanabilecek. Asıl tehlike kader değil; hâlâ bir tercih. polisimizi şehit eden, köyleri en uygun yol olduğunu önerdiğini partiler yasasına karşın CHP’ye Ülkemizin kaybı AKP yöneti- sahtenin gerçek sanılması değil; basan, kadın, çocuk, yaşlı genç unutmadık. Bu amaçla NATO’nun karşı devreye sokulmasının amacı mi için önemli değildir. Onlar için daha sinsisi, gerçeğin de inkâr Kaynaklar: binlerce cana kıyan teröristler Adana’da çok uluslu bir kolordu, budur. AKP kan kaybettikçe , önemli olan yönetimde kalabil- edilebilir hale gelmesi. Hakikat (1) George Orwell, Bin Dokuz dağdan inecek, cezaevindekiler İstanbul’da bir deniz kuvvet CHP’nin güçlendiği görüldükçe bu mektir. Onlar için hukuk devleti ve bir kez tartışmaya açıldığında, en Yüz Seksen Dört (Nineteen çıkacak ve onlarla birleşerek daha komutanlığı kurmaya çalıştığını kez kullanışlı yandaşlar devreye hukuk yoktur, çıkarlar vardır. Bu meşru kanıt bile “muhtemelen Eighty-Four), 1949. Gerçeğin güçlü olarak, yollarına devam unutmadık. sokulmuş ve CHP’nin bölünmesi ve yüzden uluslararası yolsuzluk en- sahtedir” diye bir kenara itilebilir. devlet zoruyla bastırıldığı, dilin edeceklermiş. DEM’li yöneticiler Ülkemizi yönetenlerin zayıflatılması amaçlanmıştır. deksinde son sıralardayız. Dünya “Yenikonuş”la yoksullaştırıldığı böyle söylüyorlar. Önce yasa düşünceleri de bu istemlerle Üç kişilik bir “yargıçlar kurulu” basın özgürlüğü endeksinde 180 ül- Yapay zekâ ajanları distopya. çıkarılacak, sonra terör örgütü silah örtüşüyor. Yakın geçmişte Erdoğan, ülkenin hukuk düzenini bozmuş- ke arasında 163. sıradayız. İnsan öz- Dil, tarihte ilk kez insan (2) Aldous Huxley, Cesur Yeni bırakacakmış. Yasayı önce terör amaçlarının “ümmet” olduğunu tur. Kurultaylarla seçilmiş olanlar gürlüğü endeksinde 164 ülke ara- tekelinden çıktı. Bugünün dil Dünya (Brave New World), 1932. elebaşı görüp onaylayacakmış! açıklamıştı. Böyle olunca da doğal görevden alınmış, bir saray mah- sında 144. Sıradayız. Hukukun üs- modelleri; adı, yüzü, geçmişi ve Baskının değil, haz ve konforun Hangi demokratik ülke böyle suçlar olarak tam bağımsızlık diye bir şey kemesi kararı ile CHP yönetimi- tünlüğü endeksinde 143 ülke ara- zamanla tutarlı gelişen görüşleri (’soma’) tahakküm kurduğu işlemiş olan teröristleri bağışlar ve onlara göre yoktu. Cumhuriyetten ne hukuksuz bir atama yapılmıştır. sında 134. sıradayız. Bu tablo ke- olan sınırsız sayıda bize göre distopya. aynı suçları işlemeleri için onlara armağan kalan ne varsa satan Bu bir projedir. Bu proje yalnızca sinlikle ülkemize yakışmamaktadır. gerçek gibi algılanacak kişileri (3) Neil Postman, Televizyon: yol verir? ve elde ettiği gelirleri yandaşlara CHP’nin bölünmesini ve yok edil- Bu ulus çok daha güç koşullarda üretebiliyor. Yarının kamusal Öldüren Eğlence (Amusing Emperyalizme karşı Kurtuluş dağıtan iktidar şimdi köprüleri, mesini değil, Türkiye’nin bölünme- emperyalizme karşı savaş vermiş, tartışmasında karşımızdaki sesin Ourselves to Death), Savaşı’nı kazanan, Cumhuriyeti otoyolları, ormanlarımızı satıyor. sini ve yok edilmesini de amaçlı- kazanmış ve çağdaş bir devlet kur- gerçekten insan olup olmadığını 1985 — Orwell ile Huxley kuran, devrim yapan kuşağa Bu girişimler apaçık ulusun yor. Mutlak butlan kararından ya- muştur. Umutsuzluğa yer yoktur: sormak, paranoya değil, en karşılaştırmasının kaynağı. karşı herkes borçludur. Bu ulusun geleceğini satmaktır. rarlanan “Saray kayyımı”, “Osman- Bu günler geçecek ve yine İzmir’in geçmişte yaşadıklarını ve verdiği Ne pahasına olursa olsun lı coğrafyası” sözünü etmekte, dağlarında çiçekler açacaktır. olg