Katalog

8 NİSAN 2026 ÇARŞAMBA 10 inceleme/HABeR SINAN MEYDAN ANAYASA BÖYLE Tarihten Günümüze LAİKLEŞTİRİLDİ yıl önce bugünlerde “Kanunlarımızı bugünün gereklerini, maddi zorunluluklarını göz önünde tutarak 5-10 Nisan 1928 tarih- yapmalıyız. Memleketin maddi hayatı ancak bu şekilde kurtulur. (…) Onun içindir 98 leri arasında TBMM, anayasayı (Teşkilatı Esasiye Ka- ki biz, her şeyden önce laikliğimizi ilan ettik. Kanunlarımızı ona göre yaptık. nununu) laikleştirdi. 98 yıl önce, Şimdi de anayasamıza koymak istiyoruz…” (İçişleri Bakanı Şükrü Kaya, 1937) Kaplan savunma 5 Nisan 1928’de anayasayı la- ikleştiren yasa önerisi TBMM’ye kıntıların sebepleri, aslı birta- sunulmuştu. 98 yıl sonra, 5 Ni- kım sorumsuzların ve gözle san 2026’da ise Üsküdar’da bir yapmayı reddetti görülmez kaynakların ve araç- grup, hilafet çağrısı yaparak yü- ların yaptıkları kanunların al- rüdü. Gerçek şu ki, Siyasal İs- tında aciz olarak iş görmek işkence gördüğü iddia edilen AYTUNÇ ÜRKMEZ lamcı AKP’nin elinde Laik Cum- zorunda kalmasıdır. Mademki Erkan Doğan olayıyla ilgili huriyet her geçen gün biraz daha tarihte deterministiz, madem- A A Born a Kaplan (ABK) Emniyet sürecinde hiçbir şey kan kaybediyor. ki yürütmede pragmatik mad- suç örgütüne verilen cezaların bilmediğini söylediğini aktaran Dönemin sosyo-kültürel yapı- diyetçiyiz, o halde kendi ka- istinafta bozulması ve iki Sertçelik, “Ben böyle deyince sı gereği 1923’te cumhuriyet ilan nunlarımızı kendimiz yapmalı- dosyayla birleştirilmesinin Resul adlı polis, ‘Erkan Doğan edildiğinde henüz “laik” değildi. yız. Kendi toplumumuzu öte- ardından 76 sanıklı davaya olayını bana bırakın. Ben Atatürk, Cumhuriyeti -kendi ifa- ki dünyaya ait her türlü endi- dün devam edildi. Ankara 32. kendim kurgulayacağım’ dedi” desiyle- aşama stratejisiyle ger- şelerden, her türlü ilahi hayal- Ağır Ceza Mahkemesi’nce çekleştirdiği sıralı devrimlerle ve ifadelerini kullandı. Sertçelik, lerden temizlenmiş olarak ka- anayasayı değiştirerek adım adım Sincan Kapalı Ceza İnfaz örgüt yöneticiliğinin olmadığını nunlarımızı bugünün gerek- laikleştirecekti. Kurumlarında görülen davada, söyledi. en gelişmiş devlet şeklinin, “din tandaş İçin Medeni Bilgiler” ki- lerini, maddi zorunlulukları- Cumhuriyet’in laikleşme süre- tutuklu sanıklar Ayhan Bora ve devlet işlerinin birbirinden tabına da koymuştu. nı göz önünde tutarak yapma- ci 3 Mart 1924 Devrim Yasala- Kaplan ile davanın “M7” ‘Fotokopileri verin ayrıldığı”, çağdaş kanunların be- Laikliğin CHP Programına ko- lıyız. Memleketin maddi haya- rı (Halifeliğin Kaldırılması, Şeriat kod adlı gizli tanığı Serdar nimsendiği, “Laik ve Demokra- nulmasından 6 yıl sonra anayasa- çalışalım’ tı ancak bu şekilde kurtulur. ve Vakıflar Bakanlıklarının kapa- Sertçelik ve soruşturmada ya konulmasına sıra geldi. tik Cumhuriyeti” zorunlu kılma- Maneviyatı için Türk’ün temiz Sertçelik’in ardından tılması ve Eğitim Öğretimin Bir- görev alan müşteki sanıklar İsmet İnönü ve 153 ar- sı; “dinlerin, devleti idare eden- leştirilmesi ile Medreselerin Ka- ahlakını geliştirmek yeterlidir. söz hakkı verilen Kaplan eski Ankara İl Emniyet Müdür lerle edeceklerin elinde araç kadaşı, aralarında “Atatürk patılması) ile başladı ve devam Onun içindir ki biz, her şeyden dosya kapsamındaki dijital olmaktan kurtarılması” ve bu- İlkeleri”nin anayasaya girmesi- Yardımcısı Murat Çelik ile etti. 1925’de dini mahkemeler önce laikliğimizi ilan ettik. Ka- materyallere değinerek nun için de “dinin, Allah ile kul ni ve “tarikat” sözcüğünün ana- eski Şube Müdür Yardımcısı kapatıldı. Çağdaş hukuku uygu- nunlarımızı ona göre yaptık. “Sizden önceki Mehmet yasadan çıkarılmasını kapsayan arasında bir ilişki durumuna Şevket Demircan salonda layacak hukukçular yetiştirmek Şimdi de anayasamıza koy- Güven’e dil döktük, üç kez anayasa değişikliklerinin de ol- getirilmesi” gibi temel gerekçe- hazır bulundu. Bunların yanı için Ankara Hukuk Mektebi açıl- mak istiyoruz…” reddihâkimde bulunduk. duğu (2, 44, 47, 48, 49, 50, 61, lerle anayasanın laikleştirilme- dı. Şapka kanunu kabul edildi. sıra soruşturmada görev İçişleri Bakanı Şükrü Kaya, la- Bizim o dijital materyallere si istenmişti. Ayrıca yasanın ge- 74 ve 75. maddelerin değişti- Tekke, zaviye, türbe ve tarikatlar alan müşteki sanık olan eski iklik ve vicdan özgürlüğü hakkın- ihtiyacımız var. Vermezseniz rilmesine ilişkin) yasa önerisini rekçesinde, “Laiklik, dinsizliğin kapatıldı. 1926’da Medeni Ka- polisler Metehan İlkyaz, da da şunları söyledi: savunma hakkımızı Meclise verdi. Bu öneri, 5 Şubat desteklenmesi anlamına gel- nun başta olmak üzere çağdaş Gökhan Karaca, Ufuk Gültekin “Kişilerin vicdan hürriyetle- sağlayamazsınız. Fotokopileri 1937’de TBMM de tartışılarak memektedir,” denilmişti.(2) kanunlar alındı. 1928’de Arap ve Kerem Gökay Öner de rine ve istedikleri dinlere men- verin çalışalım” diye konuştu. 333 milletvekili tarafından 3115 Anayasa Komisyonu konuyu harfleri yerine yeni Türk harfle- SEGBİS’le davaya katıldı. sup olmalarına zerre kadar Sanıkların savunmalarını sayılı yasa olarak kabul edildi.(5) görüşüp öneriyi kabul etti. Ko- ri kabul edildi. Bu devrimlerden müdahalemiz yoktur. Herkesin Duruşmaya Sertçelik’in önceki tamamlamasının ardından Böylece anayasanın 2. madde- misyon; “Türkiye Devleti için sonra sıra anayasayı laikleştir- vicdanı hürdür. Bizim istediği- günden kalan savunmasıyla mahkeme başkanı davayı sine “Türkiye Devleti, cumhuri- tespit edilmiş ve belirtilmiş meye geldi. miz hürriyet, laiklikten amacı- yetçi, milliyetçi, halkçı, devlet- başlandı. yarın saat 09.30’a erteledi. olan ‘Demokratik Cumhuriyet’ Laik Anayasa Hazırlığı çi, laik ve inkılapçıdır,” cümle- mız, dinin memleket işlerinde şeklinin, tabii ve çağdaş uygar- ABK suç örgütünce kaçırılıp l ANKAr A si eklendi. Böylece laiklik kavram 1924 Anayasası’nın “Devle- lığın kamu hukuku ile ahenk- etkili ve etken olmamasını sağ- olarak da anayasaya girdi. lamaktır. Bizde laikliğin çer- tin resmi dini İslam’dır” diyen 2. li olarak ‘laik’ olması ve ulu- Ayrıca anayasanın din ve vic- maddesi; “Dine ilişkin hüküm- sal egemenliğin tam olarak te- çevesi ve sınırı budur… Biz di- dan özgürlüğüyle ilgili 75. mad- lerin yerine getirilmesi… Büyük sisine yardım eden bu esaslar yoruz ki, dinler vicdanlarda ve desindeki “tarikat” sözcüğü Millet Meclisi’ne aittir,” diyen karşısında, dini devlet işlerine mabetlerde kalsın, maddi ha- anayasadan çıkarıldı. Çünkü 30 26. maddesi; “Vallahi” diye biten katmanın –kaynağı din sayılan yat ve dünya işine karışmasın. Kasım 1925 tarihli ve 677 sayılı milletvekilliği ve cumhurbaşkanlı- söylentilerce bile- gereksiz bir Karıştırmıyoruz ve karıştırma- “Tekke ve Zaviyelerle Türbelerin ğı yemininin yer aldığı 16. ve 38. katkı olarak görülmesinin ge- yacağız.”(7) Kapatılmasına ve Türbedarlıklar maddesi laikliğe aykırıydı. rekliliği konusunda komisyonu- İçişleri Bakanı Şükrü Kaya’nın, ile Birtakım Unvanların Yasaklan- TBMM’nin 1926 yılında kabul muz oy birliği ile karara varmış 1937’de anayasanın laikleşme masına Dair Kanun” ile tarikat- ettiği Türk Medeni Kanunu’nda bulunuyor” diyen, 6 Nisan 1928 sürecinin tamamlanması üzerine lar da kapatılmıştı. Ancak ana- “Her yetişkin dinini seçmek- tarihli raporunu verdi.(3) yaptığı bu konuşma, bugün de yasanın din ve vicdan özgürlü- te serbesttir,” denmesine kar- Daha önceki bir yazım- üzerinde durup düşünülmesi ge- ğü ile ilgili 75.maddesindeki “ta- şın Teşkilatı Esasiye Kanunu’nda da da belirttiğim gibi 1924 reken bir konuşmadır. rikat” sözcüğü aynen kalmıştı. (1924 Anayasası’nda) yukarıdaki Anayasası’ndan laikliğe ay- Ne diyor Atatürk Cumhuriyeti- 1924 Anayasası’nın 75. madde- maddeler varlığını korumaya de- kırı maddeleri çıkarmak için nin İçişleri Bakanı Şükrü Kaya; si 1937’de değiştirilmeden önce vam ediyordu. TBMM’ye verilen yasa önerisin- - Türklerin geçmişte “devlet ve şöyleydi: “Hiçbir kimse men- Bu nedenledir ki Atatürk, 15- ‘Kentin geleceği de geçen, ulusal egemenliğin en millet işlerini mistik ve dogmatik sup olduğu din, mezhep, tari- 20 Ekim 1927’de CHP Büyük gelişmiş şeklinin “Laik ve De- ilkelere bağlamalarının” yanlış ol- kat ve felsefi görüşünden do- Kongresi’nde okuduğu Nutuk’ta, mokratik Cumhuriyet” olduğu- duğunu söylüyor. layı kınanamaz. Asayiş, genel laikliğe aykırı maddelerin anaya- nun ve komisyon raporunda ge- için stratejik adım’ görgü kurallarına ve kanunla- - “Türkler başka yollara sap- sadan çıkarılmasını istedi. çen Türkiye Devleti için belir- ra aykırı olmamak üzere her mayıp kendilerini kendi kanunla- Atatürk Nutuk’ta, “Cumhuri- lenen “Demokratik Cumhuri- öncü rol oynayacağını belirten ÇAĞDAŞ BAYRAKTAR türlü ayinler serbesttir.” İşte 5 yetin ilanından sonra yeni Ana- rıyla yönetseydi çok daha ileri gi- yet” şeklinin “çağdaş uygarlı- Samut, kongrede “İnovasyona Şubat 1937’de 75. maddedeki yasa (1924 Anayasası) yapılır- derek medeniyete daha büyük ğın kamu hukukuna” ve “ulusal Avrup A şehirlerini geride Köprü Olmak: Entegre, ken ‘laik hükümet’ deyimin- bu “tarikat” sözcüğü anayasa- katkıda bulunurdu,” diyor. egemenliğe” uygun olarak “la- bırakarak Avrupa’nın en Güvenli ve Kesintisiz Mobilite” dan çıkarıldı.(6) den ‘dinsizlik’ anlamı çıkarmak - “Kanunlarımızı yaşadığımız ik olması” gerektiğinin vurgulan- prestijli teknoloji ve ulaşım temasıyla düzenleneceğini Yani 5 Şubat 1937’de, bir ta- eğiliminde olanlara ve bun- dünyanın bugünkü ihtiyaçları- ması çok dikkat çekicidir. Bu ifa- etkinliklerinden biri olan söyledi. raftan “laiklik” kavramı anayasa- dan yararlanmak isteyenlere deler, Cumhuriyeti kuranların “la- nı göz önünde tutarak yapmalı- 17. ITS Avrupa Kongresi’ne ya girerken, diğer taraftan “tari- fırsat vermemek için yasanın yız,” diyor. iklik” ve “demokrasi” arasında kat” kavramı anayasadan çıkarıl- ev sahipliği yapan İstanbul, Her gün 34 milyon ikinci maddesini anlamsız kı- doğrudan doğruya bir bağ kur- - “Din ve vicdan özgürlüğüne dı. Böylece Cumhuriyeti kuranlar; lan bir terimin (“Türkiye Devleti- 50’den fazla ülkeden 3 bini duklarını; “Demokratik Cumhu- yolculuk saygılıyız,” diyor. nin dini, İslam dinidir” ifadesinin) Atatürk ve devrim arkadaşları, la- aşkın katılımcıyı ağırlayacak. riyet” için her şeyden önce dev- - Laiklik, “dinin, devlet işlerinde 2026 ITS Avrupa konulmasına göz yumulmuş- ik Cumhuriyet’te tarikatlara yer İstanbul Büyükşehir Belediyesi leti laikleştirmek gerektiğini dü- etkili ve etken olmamasıdır, dinl Kongresi’nin İstanbul’da tur,” diyerek 1924 Anayasası’nın olmadığı göstermiş oldular. öncülüğünde ve İSBAK şündüklerini ve “Laik ve Demok- erin vicdanlarda ve mabetlerde düzenlenmesinin, yalnızca 2. ve 26. maddelerinde “gerek- (İstanbul Bilişim ve Akıllı ratik Cumhuriyet” idealine sa- kalmasıdır; maddi hayat ve dün- teknik bir ev sahipliği siz görünen” ve “Yeni Türkiye Şükrü Kaya’nın hip olduklarını göstermektedir. Kent Teknolojileri AŞ) ev ya işlerine karışmamasıdır, karış- olmadığını vurgulayan Samut, Devleti’nin ve Cumhuriyet re- 1930’ların faşizm çağı öncesinde sahipliğinde 27-29 Nisan laiklik Açıklaması tırılmamasıdır, ” diyor. “Şehirle organizasyonun jimimizin çağdaş karakteriy- Atatürk Türkiye’sindeki “Laik ve tarihleri arasında yapılacak Muğla Milletvekili ve İçişleri Ba- Atatürk’ün İçişleri Bakanı Şükrü ruhunun örtüşmesi anlamına le bağdaşmayan bu terimle- Demokratik Cumhuriyet” vur- kanı Şükrü Kaya, TBMM’de, la- kongrede 100’ü aşkın alanında Kaya’nın laikliğin anlam ve öne- gelen bu kongre İstanbul rin, devrim ve Cumhuriyet’in o gusu çok anlamlıdır. ikliğin gerekliliği hakkında şunla- uzman yabancı konuşmacı, mini gözler önüne seren bu söz- için yalnızca bir görünürlük zaman için sakınca görmedi- 9 Nisan 1928’de Meclis Ge- rı söyledi: akıllı şehir teknolojileri, lerini, bugün, laik Cumhuriyet faaliyeti değil, kentin ği tavizler” olduğunu belirtmiş nel Kurulu’nda anayasayı laik- “Bu memleket, gaipten ha- entegre ulaşım sistemleri, karşıtı İskilipli Atıf’ı anan İçişle- geleceğini şekillendiren ve “Millet, anayasamızdan bu leştirecek yasa önerisinin görüş- ber vermek iddiasında olan veri odaklı mobilite çözümleri ri Bakanı’nın sözleriyle yan yana stratejik bir yatırım” dedi. fazlalıkları ilk uygun zamanda meleri başladı. 1222 sayılı yasay- kimselerin ve sorumsuzla- ve sürdürülebilir ulaşım getirince Türkiye Cumhuriyeti’nin Samut, 2026 ITS Avrupa kaldırmalıdır” demiştir.(1) la 1924 Anayasası’nın 2.16. 26. ve rın vicdanları etkilemesinden, politikalarını küresel ölçekte Anayasadaki “bu fazlalıkla- nereden nereye getirildiği çok net Kongresi’nin İstanbul’un 38. maddeleri 264 milletvekilinin devlet ve millet işlerini görme- rın anayasadan çıkarılacağı ilk tartışmaya açacak. Kongre küresel kent içi hareketlilik biçimde görülmektedir. oy birliğiyle değiştirildi. Anayasanın sinden çok zarar görmüştür. uygun zaman” 1928 yılının Nisan öncesinde İBB Genel Sekreter HHH dünyasındaki konumunu 2. maddesindeki “Türkiye Dev- Eğer Türk’ün yolu başka yer- ayında geldi. Yardımcısı Doç. Dr. Pelin güçlendiren önemli bir Sonuç olarak anayasanın laik- letinin dini, İslam dinidir,” ifa- lerden geçseydi ve orta yüz- Alpkökin ve İSBAK Genel kilometre taşı” olduğuna leşme süreci Nisan 1928’de baş- desi ve 26. maddesindeki “Mec- yıllardaki zamanlarda ken- Anayasanın dikkat çeken Samut ladı, Şubat 1937’de tamamlan- Müdürü Mehmet Erdem Samut lis dini hükümleri uygular” ifa- di bildiği, kendi yaptığı kanun- İstanbul’da her gün 34 milyon dı. Uğur Mumcu, “Türkiye bugün gazetecilerle bir araya geldi. laikleştirilmesi desi anayasadan çıkarıldı. Ayrıca larla idare etseydi, devlet ve ayakta duruyorsa Atatürk dö- Toplantıda konuşan ve yolculuk yapıldığını ve 2 milyon 16. ve 38. maddelerdeki milletve- millet idaresini mistik ve dog- 5 Nisan 1928’de Başbakan İs- kişinin kıta değiştirdiğini neminde atılan temellerin sağ- ulaşıma ilişkin atılan adımların, kili ve cumhurbaşkanlığı yeminin- met (İnönü) ve 120 arkadaşının matik ilkelere bağlamasay- belirtti l İSTANBu L deki “Vallahi” sözcüğü de “Na- lamlığı sayesinde duruyor,” de- enerji dönüşümünün odağında hazırladığı Türkiye Cumhuriye- dı, ilk zamanlarda ve Osman- musum üzerine söz veriyo- mişti. İşte Uğur Mumcu’nun sö- ti Anayasası’nı “laikleştiren” yasa lıların ilk dönemlerinde oldu- önerisi Meclis Başkanlığı tarafın- rum,” şeklinde değiştirildi.(4) Böy- ğu gibi kendini kendi kanun- zünü ettiği Cumhuriyet’in o sağ- dan Anayasa Komisyonu’na gön- lece Nisan 1928’de Anayasa laik- larıyla idare etseydi, bugünkü lam temellerinin harcında laiklik derildi. Öneri, 1924 Anayasası’nın leştirildi. bulunduğundan çok daha ile- vardır. Laikliğe saldırmak, Türkiye Polislerin mesai Laiklik daha sonra CHP’nin ri ve geniş olur ve medeniyete 2, 16, 26 ve 38. maddelerinin de- Cumhuriyeti’nin temellerine sal- 1931 programına girdi. Atatürk, ğiştirilmesini amaçlıyordu. daha çok hizmet ederdi. Türk dırmaktır. Yasa önerisinin gerekçesine çok güzel bir laiklik tanımı yaptı. milletinin son yüzyıllarda gör- sistemi değişiyor göre ulusal egemenliğe dayanan Aynı tanımı 1930’da yazdığı “Va- düğü felaketlerin, çektiği sı- Dipnotlar cumhuriyet.com.tr’de İçİ ŞLerİ Bakanlığı ile Emniyet ödeme yapılması öngörülüyor. Genel Müdürlüğü’nün hazırlık Hazırlanan modelde aşamasında olduğu yeni ek mesai ödemesinin üst düzenlemeyle polislerin en sınırının 17 bin TL olması Yabancı dilde yetersizlik çelişkisi! çok şikâyet ettiği başlıklardan planlanıyor. Böylece fazla biri olan mesai sistemi mesai yapan personel Söz konusu bölüm “dil” puan Üniversitenin 2026-2030 çelişkileri beraberinde getirdi. TAYLAN GÜLKANAT değişiyor. Edinilen bilgiye göre ek ücret alırken mesai türüne göre öğrenci alıyor. stratejik planında yer alan Üniversitenin, henüz hiç Emniyet personeline aylık yapmayan personele İzmİr Dokuz Eylül Geçen yıl yapılan Yükseköğretim akademik faaliyetler analizinde mezun vermemiş olan Rus dili 6 bin 686 lira sabit ödeme bu kapsamda ödeme Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Kurumları Sınavı’nın (YKS) ise “yabancı dilde eğitim veren ve edebiyatı (Rusça) programı yapılıyor. Ancak bu tutar, fazla yapılmayacak. Düzenleme Karşılaştırmalı Edebiyat Yabancı Dil Testi’ne (YDT) programların yetersizliği” bir için de kontenjan ayırmayacağı çalışmanın birebir karşılığı yalnızca ücret başlığını Bölümü Türkiye’de alanının yaklaşık 156 bin aday girdi. zayıf yön olarak kabul edildi. ortaya çıktı. Yaklaşık 100 değil, görevin niteliği ve kapsamıyor. 12 saat görev, en iyilerinden. Yaklaşık 300 Bölüme yerleşen son öğrencinin Yapılması gerekenler kısmında öğrencinin okuduğu bölüme riskine bağlı bir ödeme olarak 36 saat dinlenme esasına öğrencisi bulunan bölüm sıralaması 25 bin 451 oldu. ise “yabancı dilde eğitim veren açılan kontenjanlar geçen uygulanıyor. Yeni sistemde ise dayalı vardiya sisteminin de şimdilerde kapatılma riskiyle Tavan başarı sırası da 9 bin programların artırılması” yıl doldurulmuştu. Bölüme ek mesainin doğrudan çalışma değerlendirmeye alındığı, karşı karşıya... Üniversite 401 olarak gerçekleşti. Bu ifadeleri yer aldı. Buna yerleşen son öğrencinin YDT süresine göre hesaplanması böylece çalışma saatleri ile senatosu, aldığı kararla 2026- başarı ortadayken ve bölüm, karşın öğrencilere; İngilizce, sıralaması 22 bin 128 iken planlanıyor. Haftalık 40, dinlenme hakkının daha aylık 160 saatin üzerindeki planlı hale getirilmesinin 2027 eğitim-öğretim yılı için kontenjanlarını her yıl Almanca ve Fransızca gibi en yüksek sıralamayla giren çalışmalar için saat başı amaçlandığı belirtiliyor. karşılaştırmalı edebiyat bölümü doldururken böyle bir karar dilleri kazandıran bir bölüm öğrencinin sıralaması ise 10 bin kontenjanını “0” olarak belirledi. alınması dikkat çekti. için kontenjan ayrılmaması da 893. l ANKAr A yh