Katalog

gorus@cumhuriyet.com.tr 6 NİSAN 2026 PAZARTESİ 2 olaylar ve görüşler (!) Devlet adamlarının Trump’ın bulamadığı stratejik hataları panik butonu İLKER BAŞBUĞ denetimi için bir denetleme rejimi liban, 15 Ağustos’ta Kabil’i ele ge- kan dış politikası en azından 50 yıl- rump-Netanyahu cephesi, İran’a kuruyordu. Diplomatik seçenekler çirdi. Bu andan itibaren, Afganis- dır, bölgeler arasında en büyük ön- kolayca girdikleri gibi çıkacakları . Dünya Savaşı sonrası kuru- Tyanılgısına düşmeleriyle birlikte henüz tükenmemişti. Irak’la ilgili is- tan’daki ABD güçlerinin ülkeden ay- celiği Ortadoğu’ya vermiştir. Ortado- panikle buldukları her düğmeye basar lan dünya güvenlik düzeni- tihbarat raporları, Saddam’ın kimya- rılması adeta bir bozguna dönüştü. ğu; dünyanın en önemli enerji sağ- halde. Bölgesel kaos Hürmüz Boğazı’nın 2nin temel omurgasını, 29 Ekim sal/biyolojik silah üretimini sürdür- ABD’nin uluslararası arenadaki say- layıcısıdır. Aynı zamanda bölge, sü- enerji kilidiyle küresel krize evrilirken 1945’te kurulan Birleşmiş Milletler düğünü ya da nükleer programını gınlığı da büyük bir darbe aldı. ABD, per güçlerin bir mücadele alanıdır. Transatlantik ittifakında çatırdama da (BM), 4 Nisan 1949’da kurulan Ku- ilerlettiğini şüphelerin ötesine taşı- Afganistan’dan kaçar gibi ayrılmıştı. Kendisini hiper güç olarak gören derinleşiyor. Washington’a Avrupa’dan zey Atlantik Antlaşması Örgütü (NA- çıkan sarı kartlar ABD’nin “yalnızlaştığının” yacak bilgileri kapsamıyordu. Ukrayna, 1994’te NATO’nun Ba- ABD için asıl önemli olan nokta; Gü- göstergesi. Gelgitli açıklamalarını TO) ve 14 Mayıs 1955’te kurulan Dolayısıyla hukuken tartışma- rış İçin Ortaklık Programı’na katıldı. ney Amerika, Ortadoğu ve Pasifik gi- sürdüren Trump, dün Hürmüz Boğazı Varşova Paktı oluşturuyordu. Böyle- lı, ahlaken zayıf temellendirilmiş ve Rusya’nın Kırım’ı işgal edip ilhak et- bi stratejik bölgelerde, herhangi bir açılmazsa enerji tesisleri ve köprülerin ce dünya “iki kutuplu” bir Soğuk Sa- mesi üzerine, Aralık 2014’te Ukray- devletin ABD’nin stratejik çıkarları- jeopolitik açıdan yıkıcı olan Irak’a hedef alınacağı tehdidini sürdürdü vaş dönemine girmişti. na Parlamentosu, NATO üyeliği ara- na karşı meydan okuyacak derecede ama aynı zamanda Tahran’la bugün ABD ile onun yanında yer alan ülke- Sovyetler Birliği’nin 24 Aralık bir anlaşma da olabileceği iddiasında yışına girme kararı aldı. 2021 yılı- güçlenmesine izin vermemektir. Bir lerin saldırısına karşı, dünyanın di- bulundu. Yetmedi savaşta “Kürt kartını” 1979’da Afganistan’a müdahalesi -ki nın sonlarında, Ukrayna çevresinde bölgenin kaybedilmesi domino etki- ğer ülkelerinin adeta seyirci kalması yine, yeniden gösterdi. Saldırı öncesinde stratejik açıdan yanlış bir karardı- büyük bir Rus askeri yığınağı yapı- si doğurur. çok acınılacak bir durumdu. İran’daki muhaliflere Kürtler üzerinden “iki kutuplu dünya düzeni”nin deği- lırken Rusya Ukrayna’nın NATO’ya İşin en kötüsü de bu durum, silah gönderdiklerini savundu ama bugüne ‘Devlet işlerinin şimine giden yolun başlangıcı oldu. alınmamasının önemini tekrar gün- kadar Kürtlerin bu silahları kendilerinde ABD’nin kendisini artık dünya- Sovyetler Birliği’nde 1980’li yılların tutmayı tercih ettiğini sandığını da bütün sırrı burada…’ deme taşıdı. NATO Genel Sekrete- da durduracak bir güç kalmadığına sözlerine ekledi. ikinci bölümünde yıllık ortalama bü- ri Stoltenberg kararın Ukrayna ve inanmasının yolunu açmıştı. Trump’ın Venezuela ve İsrail’in Bu çıkışıyla Trump, aynı zamanda yüme neredeyse yüzde yedilerden NATO üyelerine ait olduğunu açık- baskısıyla İran’a 28 Şubat 2026 gü- Kürt müttefiklerinin kendilerine pek yüzde birlere düştü. Savunma har- Tek kutuplu düzene itiraz ladı. Putin; muhtemelen ABD’nin nü başlattığı saldırıyı şaşkınlıkla güven duymadıklarını da ortaya koydu. camalarının büyüklüğü, sanayisinin Bulgaristan, Estonya, Letonya, Lit- Afganistan’dan bozgun şeklinde çe- Ancak Kürtlerin bu silahları ellerinde karşılayan ve anlamaya çalışanlara dünya standartlarının altında kal- tutuyorlarsa gelecek günlerde kime vanya, Romanya, Slovakya ve Slo- kilmesinden de güç alarak Ukrayna W. Churchill’in şu sözlerini anımsat- karşı kullanabilecekleri sorusu da ması bu düşüşün ana nedeniydi. venya da 2004’te NATO üyesi oldu- halkının ve ordusunun direniş gücü- mak uygun olacaktır: “Tarihi incele, kritik başlıklardan olsa gerek. Özellikle Mikhail Gorbaçov, Mart 1985’te lar. Bu gelişmeler olurken, Rusya’da nü ve Avrupa ülkelerinin Ukrayna’ya tarihi incele, devlet işlerinin bütün geçmişte Suriye ve Irak’ta, ABD destekli Sovyetler Birliği’nde iktidara geldi. devlet başkanı Vladimir Putin idi. sağlayacağı desteği doğru bir şekil- sırrı burada yatar.” Nedense bazıla- “eğit-donat” programları, Kürt grupların Ekonomik durgunluğa son verme- Putin, 1999’da başbakan, 2000’de de analiz etmeden, belki de en büyük ağır silahlandırılmalarıyla yaşanan rı tarihe küçümseyerek bakma alış- ye öncelik veren Gorbaçov, ertesi yıl süreçleri hatırlarsak... ise devlet başkanı olmuştu. stratejik hatasını yaparak 24 Şubat kanlığına sahiptir. Ancak, dünü an- Afganistan’dan geri çekilme kararı- Dünyanın tek kutuplu gidişatına 2022 günü Rus ordusunu Ukrayna’ya lamadan bugünü anlayamazsınız. Nükleer tehdit nı aldı. Şubat 1989’da geri çekilme ilk ciddi tepkiyi koyan Putin oldu. saldırttı. Kırım’ı silah atmadan almış- ABD’nin 2003 yılında Irak’a mü- Bölgedeki savaş dünyayı bir kez tamamlandı. Aynı yıl içinde, 4 Hazi- 10 Şubat 2007’de Münih Güvenlik tı. Ukrayna’nın nüfusunun neredeyse dahalesi ile İran’a müdahalesi ara- daha nükleer riskle yüz yüze bıraktı. ran 1989’da Polonya’da yapılan se- Konferansı’nda yaptığı konuşmada üçte biri Rusça konuşuyordu. Bu ne- ABD’nin İkinci Dünya Savaşı’nda, sında benzerlik çoktur. ABD’nin, 1945’te Japonya’ya attığı iki atom çimlerde, komünistler seçimi kay- Putin, Soğuk Savaş sonrası kurulan denle yerli halkın desteğini alabilece- Cenevre’de yapılan dolaylı görüşme- bombası yüz binlerce insanın ölümüne betti. Ve 9 Kasım 1989 günü Berlin “tek kutuplu dünya düzeni”ne açık- ğini düşünmüştü. lerin devam ettiği sırada, uluslarara- ve yaralanmasına yol açmıştı. ABD’nin Duvarı’nın yıkılması ile Batı büyük ça itiraz etti. Tek bir gücün uluslara- Bütün bunlara karşın, Rus or- sı hukuku yok sayarak İsrail ile bir- nükleer bomba savunması, “savaşı bir sevinç ve öngörüsüzlük içine gir- rası sistemi yönlendirmesinin hem dusu başarılı olabilirdi. Ancak, likte İran’a karşı başlattığı savaş, bitirmekti”. Ama eldeki acı gerçek, di. Soğuk Savaş bitmişti. Ama dün- adaletsiz hem de istikrarsızlaştırı- Belarus’tan Ukrayna’ya giren 100 radyasyon dehşetinin hâlâ süren ölümcül dünyada artık uluslararası kuralla- etkileri oldu. İkinci Dünya Savaşı sonrası ya iki kutupluluktan tek kutuplulu- cı olduğunu savundu. NATO’nun do- bin kişilik ve 40 mil uzunluğundaki rın olmadığı, güçlünün haklı oldu- kurulan düzen, Moskova-Washington ğa, ABD “süper güç”ten “hiper güç”e ğuya doğru genişlemesi Rusya için Rus ordusu birdenbire durmak zo- ğu ve ortaya büyük bir düzensizliğin güç dengesinde nükleer caydırıcılık ilkesi dönüşüyordu. tehdit algısı oluşturuyor ve silah- runda kaldı. Sorunun kaynağı lojis- çıktığının yeni bir göstergesi oldu. çerçevesinde de şekillendi. Geçmişten ABD Başkanı Clinton başlangıçta, lanma yarışını körüklüyordu. Putin, tik problemleriydi. Ordunun burada Trump’ın yaptığı stratejik hatalara bugüne; Küba füze krizinde Rusya-ABD Yeltsin yönetimindeki Rusya’yı ka- Rusya’nın bundan sonra daha ba- dört gün durması bir açıdan savaşın arasında yaşananlar, Pakistan-Hindistan gelince şunları söyleyebiliriz: Sava- hattındaki gerilimler zaman zaman yıtsız şartsız destekleme kararı al- ğımsız ve daha sert bir jeopolitik çiz- gidişatını tamamen değiştirdi. Her- şın siyasi hedefi belli değildir. Aske- dünyayı diken üstü hale getirdi. Neyse ki dı. Rusya da Batı’yla olan ilişkileri- gi izleyeceğini açıkça ilan ediyordu. kes, Rusların Kiev’e gireceğini düşü- ri hedef olarak alınanlar ile siyasi he- her seferinde nükleer savaş felaketinin ni her alanda geliştirmeye hazırdı. 3 Rusya artık edilgen kalmayacaktı. nüyordu. Bu duraklama, Avrupa ile defler arasındaki ilişkinin olup olma- eşiğinden dönüldü. Ekim 1990’da iki Almanya birleşti. Kendisine ilahi güç verildiğine ABD’nin savaşa bakışını değiştirdi. dığı da net değildir. Daha da önemli- Günümüzde ise Trumpizmle birlikte hız- Clinton’ın iki Almanya’nın birleş- inanan ABD Başkanı Bush, Almanya Rus ordusu, Ukrayna’da hırpalana- lanan, İkinci Dünya Savaşı sonrası kurulan si, İran’ın elinde bulunan iki önem- sistemin çöküşüne yönelik tartışmalar ara- mesi sürecinde, Ruslara, NATO’nun Başbakanı Merkel’in karşı çıkması- bilirdi. Rusya ikinci bir Afganistan li silah da iyi değerlendirilmemiştir. sında nükleer tehdit yeniden artıyor. Nük- doğuya karşı genişlemeyeceğine iliş- na rağmen, 3 Nisan 2008’de Gürcis- durumu ile karşı karşıya kalmıştı. Bunlar; İran’ın elinde bulunan “tak- leer ABD-İsrail’in, “Nükleeri olan bir İran’a kin bir söz verdiği çok yerde ifade tan ile Ukrayna’nın NATO’ya davet Ukrayna Savaşı, Rusya’nın ulus- tik/operasyonel balistik füzeler” ile izin vermeyiz” diyerek yürüttükleri saldı- edilmektedir. Rusya’nın 1991 yılında edildiğini açıkladı. lararası alandaki etkinliğini sınır- İran’ın Hürmüz Boğazı’nı deniz trafi- rılarda hedef alınan yerlerden biri de Bu- Varşova Paktı’nı lağvetmesi ve da- ladı hatta ortadan kaldırdı. Ara- şehr Nükleer Enerji Santralı yakınları. Son Rusya 8 Ağustos 2008’de ğine kapatabilme imkân ve kabiliye- saldırı, Trump’ın İran’a “Sizi taş devrine ha sonra da Estonya, Latviya (Leton- lık 2024’te Suriye’de Beşar Esad re- Gürcistan’a müdahale etti. 2013’te tidir. İran şu ana kadar elindeki bu geri göndeririz” tehdidinin ardından gel- ya) ve Litvanya’dan çekilmesi de bu jiminin çökmesine karşın, eli kolu Ukrayna’da olaylar yaşanmaya baş- iki kartı başarı ile kullanmaktadır. di. Nükleer çalışmalarının barışçıl olduğu düşünceyi güçlendirmektedir. An- Ukrayna’da bağlı olan Rusya hiçbir ladı. 27 Haziran 2014’te AB-Ukrayna Bundan sonra ne olacağını görmek iddiasındaki Tahran, BM ve Uluslararası cak, Clinton’ın bu sözünden vazgeçe- şey yapamadı. Putin, İsrail’in Ekim Ortaklık Antlaşması imzalandı. Don- için beklemek gerekir. İki alternatif Atom Enerji Ajansı’na gönderdiği mektup- rek NATO’nun doğuya doğru geniş- ta, İsrail’in Buşehr’e saldırısının tüm böl- 2023’ten beri Filistinlilere karşı uy- bas bölgesinde çatışmalar başladı vardır: Anlaşılarak savaşa son veril- geyi radyoaktif kirlenme tehlikesiyle kar- leme kararı alması, Henry Kissinger guladığı soykırım karşısında da etki- ve 16 Mart 2014’te Rusya, Kırım’ı mesi veya Hürmüz Boğazı’nın kont- şı karşıya bıraktığını belirtti. Tahran, olası ve George Kennan’a göre; ABD’nin li olamadı. ve Sivastapol’u ilhak ettiğini açık- rolünü ele geçirmek amacıyla bir ka- bir radyasyon kirliliğinin bölgeye yakın Ku- yakın tarihin en büyük “dış politik ladı. BMGK, 11’e karşı 100 oyla bu ra harekâtının icra edilmesi. veyt, Bahreyn ve Katar’ı da ciddi şekilde Trump dönemi ve hatası”nı oluşturdu. girişimi gayrimeşru ilan etti. Rus- etkileyeceğine değindi. Ayrıca Buşehr’in yükselen oligarşi Hiper gücün çöküşü yanı sıra son haftalarda Natanz nükleer ya, uluslararası sınırları tek taraf- 11 Eylül saldırısı ve tesisi çevresinin, uranyum işleme tesisinin Donald Trump, 20 Ocak 2025’te Trump yönetimi, İran’a yaptığı sal- lı olarak değiştirme girişimine kar- de hedef alındığına dikkat çekti. yeni dönem ABD’nin 47. başkanı olarak göreve dırı ile rejim karşıtı olanların reji- şı olan normu ihlal ediyordu. Daha Japonya yaşadığı dehşeti tüm dünyaya Macaristan, Polonya ve Çekya başladı. Seçimi kaybeden Biden, se- min arkasında yer almasını sağla- da ilginci, Ukrayna’dan nükleer si- bir ders niteliğinde hatırlatmak istercesine 1999’da NATO üyesi oldular. Rusya çim sonrası dönemi şöyle değerlen- yarak ve İran’ın bu elindeki iki sila- lahların çekilmesi kararı alınırken yıllardır Hiroşima ve Nagazaki kurbanlarını törenlerle anıyor, dünyaya “Nükleer buna karşı bir hamle yapamadı. 11 dirdi: “Çok az sayıda ultra zengin in- hı doğru değerlendirmeyerek stra- 5 Aralık 1994 tarihli Budapeşte Me- silaha hayır” mesajı veriyor. Uyarılar Eylül 2001’de El-Kaide’nin ABD’ye sanın elinde tehlikeli bir güç yoğun- tejik bir hata yapmıştır. İran savaşı- morandumu ile Rusya, ABD ve İn- tüm dünyada alarm zilleri çaldırmalı. saldırısı ise yeni bir dönemin başlan- laşıyor: Oligarşi.” nın sonucu ne olursa olsun Trump, giltere ile birlikte, Ukrayna’nın top- Japonların “Bir daha asla” vurgusu, bütün gıcı oldu. Batılı ülkeler başta olmak Oligarşinin önde gelen isimleri, Avrupa’ya karşı uyguladığı politika- rak bütünlüğüne ve siyasi bağımsız- küresel platformlarda dile getirilmeli. üzere, dünya ülkelerinin büyük ço- klasik ahlak kurallarına ve evrensel lar ile Avrupa devletlerinin “güve- lığına karşı güç kullanımına karşı ğunluğu ABD’nin yanında yer aldı. etik değerlere karşıydılar. Uluslara- nini” tamamen kaybetmiştir. Savaş Akbelen savunması güvenceler verdiğini taahhüt etmiş- Çevre kıyımları konusunda ise ülke- ABD, 7 Ekim 2001’de Afganistan’a rası kurumların zayıflatılmasını isti- sonrası aynı güvensizlik duygusu ti. Putin de 2007’de Münih Güvenlik mizdeki durum geçen hafta vicdanla- müdahale etti. Birleşmiş Millet- yorlardı. Mevcut düzen mutlaka de- Ortadoğu devletleri arasında da bü- Konferansı’nda itiraz ettiği noktala- rı bir kez daha kanattı. Pek çok bölgede ler Güvenlik Konseyi (BMGK) de ğiştirilmeliydi. yüyerek güçlenecektir. rı uygulayan bir kişiliğe dönüşmüş- vahşi madencilik, yanlış enerji yatırımları, 20 Aralık 2001’de Afganistan’da 2023’te hazırlanan Project Yetersizliğin ve sıradanlığın diz tü. Bu sırada ABD’de Obama yöneti- yapılaşmayla birlikte sulak alanlar, tarım ISAF Kuvveti’nin kurulmasına ve bu 2025 isimli çalışma, Trump’ın boyu olduğu Trump yönetimi; Tran- bölgeleri, ormanlar ciddi tahrip altında. mi iş başındaydı. 2011’de Suriye’yi Üstüne üstelik ülke geleceğinin yaşam harekâta katılan devletlere de gerekli seçilmesi durumunda geçiş satlantik bağlar kopartılırsa Ba- bataklığa döndüren süreci başlatan teminatı verimli toprakları, suyu, ağa- tüm tedbirleri alma yetkisini tanıdı. döneminde yapılacakları ortaya tı egemenliğinin çökebileceğini, ya- Obama, Kırım’ın işgaline karşı bir cı korumak isteyen bölge insanına, yurt- Daha sonra, ABD Başkanı Geor- koyan bir belgeydi ve ana felsefesi; ni Avrupa’nın dağılabileceğini, an- şey yapmadı. taşlara yönelik baskı iklimi kaygı verici. ge W. Bush’un Irak’a müdahale ka- “idari devletin tasfiyesi” idi. Dış cak bunun yanında ABD’nin de kü- Son olarak Muğla Milas’ta doğa katliam- İkinci Afganistan vakası rarını alması, 21. yüzyılın en kö- politikada beş devlete odaklanılması resel güç olma niteliğini kaybede- larına karşı mücadele verenlerden Es- ra Işık’ın tutuklanması gündemin mer- tü dış politika kararını oluşturdu. ABD’nin 7 Ekim 2001’de başlayan öneriliyordu: Çin, İran, Venezuela, bileceğini ve İran savaşı sonunda kezine oturdu. Akbelen direnişinin sim- Irak’a müdahalenin uluslararası hu- Afganistan’daki varlığı 20 yıl son- Rusya ve Kuzey Kore. Ortadoğu’da yeni siyasal yapılanma- ge ismi İkizköy Muhtarı Nejla Işık’ın kızı kuk zemini hemen hemen yoktu. ra 30 Ağustos 2021’de sona erdi. Kasım 2025’te yayımlanan “Milli lar olabileceğini görememektedir. Esra’nın tutuklanmasına tepki gösteren BMGK’nin 8 Kasım 2002 tarihli ka- ABD ile Taliban, Şubat 2020’de ba- Güvenlik Stratejisi” belgesinde “Or- Bu ise ABD’nin hiper güç olarak ar- yurttaşların çığlığı ortaktı: “Esra’yı alaca- rarı, Irak’a son bir fırsat tanıyor ve rış anlaşması imzaladı. ABD’yi ha- tadoğu” ile ilgili takip edilecek stra- tık çöküşe geçtiği bir dönemin baş- ğız, Akbelen’i vermeyeceğiz.” iddia edilen kitle imha silahlarının zırlıksız ve kararsız yakalayan Ta- teji şöyle ifade ediliyordu: Ameri- langıcı olabilir. ABD’de Joe Bden’ın başkan olmasıyla, ABD-Rusya Bu ktapta; Doğu Anadolu llernden, “Bu yapıt br Sovyet blm adamı tarafından gerlm tırmanışa geçt. Ukrayna'dak savaş, br yazılmıştır. Ktabın yazarı Prof. Dr. Abdula Güneydoğu Anadolu’ya göç eden br yönüyle, ABD le Rusya arasındak mücadelenn br Mardanovç Şamsutdnov, Sovyetler Brlğ grup muhacr anlatılmaktadır. Bu sonucu. Konu, Türkye’y yakından lglendrdğ Blmler Akadems Doğu Blmler Ensttüsü nsanların tanık olduğu Ermen halde, ülkemzde bu konuda yeterl araştırma, yok. Tarh Bölümü’nün uzun süre başkanlığını Tehcr, Rus şgal ve ağır kış Bu ktap, Fener Patrkhanes’nn ortaya çıkışından yapmıştır. Bu cdd yapıt, yazarlık profesörlük koşullarında aylarca süren göç ve başlayarak, son 80 yılda ABD le Fener Rum tezdr. Bu ktabın önem, Ulusal Kurtuluş bu sırada görülen ölüm, yokluk, açlık Patrkhanes arasındak yoğun lşkler, Savaşımızın br Sovyet blm adamı tarafın- ve hastalık gb felaketler Ortodoksluğun Doğu Avrupa halklarının mll dan değerlendrlmesdr. Bu nedenle hem serglenmektedr. Br yerlerde aynı Kitap okuduğunuzu biliyoruz. kmlğnde oynadığı rolü ve Patrkhane le Moskova tarh blm metodolojsne sahptr hem de kader paylaşan ve yolları kesşen arasındak en büyük çatışmanın neden Ukrayna’da br Sovyet blm adamının görüşünü nsanların yenden hayata tutunma yansıtmaktadır…” patlak verdğn ortaya koymaya çalışıyor. savaşının öyküsü verlmektedr. Alev Coşkun 13,5x20,5 13,5x20,5 12,5x19,5 İnceleme Tarh Tarh Belgesel Roman 352 sayfa 343 sayfa 282 sayfa