Katalog

İMZA gorus@cumhuriyet.com.tr 8 AĞUSTOS 2025 CUMA 2 OLAYLAR VE GÖRÜŞLER vilayeti ve 83 mil- yon insanı ile bü- tün Türkiye’ye hiz- Yüksek Askeri met etmeye de- vam edeceğiz” de- miştir. “Kraldan çok kralcı” olan bazı Türkiye “Troller” ve bazı yorum- Şûra ve anayasa cular, bugünkü yöneti- somutunda min, seçimi yitirse bi- le, İktidarı bırakmayaca- DR. CIHANGIR DUMANLI vil ağırlıklı duruma getirilmiştir. sa ve yasalardadır”. bilen aynı zamanda YAŞ’ın baş- ğını ifade etmeye başla- Ne yapmalı (4) İlk değişim 15 Temmuz hain dar- 8 sayılı cumhurbaşkanı kararna- kanı olan cumhurbaşkanına karşı mışlardır. EM.TUĞGENERAL, HUKUKÇU be girişiminden hemen sonra 25 mesi ile 1612 sayılı yasada yer al- sorumluluk duymaktadır. Bu ne- askıcı, otoriter, Faşist HHH iktidarlara karşı neler KP iktidara geldikten son- Temmuz 2016 tarih ve 669 sayılı mayan Hazine ve maliye bakanı ile denle YAŞ kararları liyakati esas Sıra artık “Ülkenin gele- Byapılabileceğini irde- ra “askeri vesayeti orta- kanun hükmünde kararname (KHK) milli eğitim bakanı YAŞ üyesi ya- alan azınlıktaki komutanların de- ceğinde neler olabilir” so- lemeye, geçen Pazar günü rusuna yanıt aramaya geldi: Adan kaldırmak” sloganı ile yapılmış, 1612 sayılı yasanın 2. pılarak 1612 sayılı yasa ile 8 sayılı ğil, sadakati esas alan çoğunlukta- tarihten verdiğim üç deği- Ben bu sorunun yanıtı yıl- ile başlayan, 15 Temmuz hain maddesi değiştirilerek ordu ve do- cumhurbaşkanı kararnamesi ara- ki siyasetçilerin tercihleri doğrul- şik örnekle başladım: lar önce vermiş, bugüne ka- darbe girişimi fırsata dönüştürü- nanma komutanları ile MGK genel sında farklı hükümler oluşmuştur. tusunda şekillenecektir. TSK’nin Bu örnekler, aslında bu tür dar birçok kez de tekrar et- lerek artan bir şekilde Türk Si- sekreteri YAŞ üyeliğinden çıkartıl- Cumhurbaşkanı yetkisini aşmış- komuta kadrosunun liyakate göre zalim iktidarların serüvenlerini miştim. lahlı Kuvvetleri’ne (TSK) önemli mışlardır. Böylece YAŞ, 6 sivil, 4 tır. Bu durumda anayasanın 104. değil, iktidara sadakate göre belir- özetlediği için, bunlara karşı Daha 2013 yılında özetle- neler yapılabileceğinin ipuç- darbeler vurmuştur. asker (Genelkurmay başkanı ve 3 maddesi gereği 8 sayılı cumhur- lenmesi ölümcül bir yanlıştır. Ta- diğim bu olasılıkları bir kez larını da içeriyordu. Bu kapsamda üst düzey komu- kuvvet komutanı) olarak sivil ağır- başkanı kararnamesi değil, 1612 rihte bunun acı örnekleri vardır. daha anımsatayım: İkinci yazıyı, geçen Salı gü- ta yapısı anayasaya aykırı olarak lıklı hale getirilmiştir. Aynı KHK sayılı yasa uygulanmalıdır. Anaya- Bağımsızlık savaşımızda Yunan “Bunlar gerçekte olacakla- nü, baskıcı, otoriter, Faşist değiştirilmiş, askeri sağlık, eğitim ile YAŞ sekreterliği Genelkurmay sa Mahkemesi’nin (AYM) bu yön- Anadolu Ordusunun Komutanı Ge- rı değil, olayların yönünü, ne- iktidarlar hakkındaki bilimsel ve adalet sistemleri bozulmuştur. Başkanlığı’ndan alınarak Milli Sa- de emsal kararları bulunmaktadır. neral Hacıanesti Kral ile Başbakan reye gittiğini belirlemek için verileri özetleyerek yazdım. Bu darbeler “askeri vesayeti or- vunma Bakanlığı’na devredilmiştir. Hazine ve maliye bakanı ile milli Venizelos arasındaki siyasal çekiş- üretilen soyut, kuramsal mo- Bu özet de böyle zalim ikti- dellerdir. tadan kaldırmak” veya “ordunun YAŞ’ta yapılan ikinci değişik- eğitim bakanının üye olarak katıl- mede salt krala bağlılığı nedeniy- darlara karşı nasıl direnilebi- EN İYİ SENARYO: sivil siyasetçe denetimi” amaçla- lik 2017 anayasa değişikliği ile dıkları YAŞ anayasaya aykırıdır. le yarbayken generalliğe yüksel- leceği konusunda çok önem- Türkiye, ırk, milliyet, din, li bazı gerçekleri ifade edi- rını aşmış, AKP’nin kendi ordusu- icracı cumhurbaşkanı hükümet YAŞ’ta kararları oyçokluğu ile tilmiş ve bu göreve getirilmiş, li- mezhep farkları olmaksızın yordu. nu oluşturma çağrısına dönmüş sistemine geçtikten sonra yapıl- alındığından konu önemlidir. yakatli komutanların komutasın- vatandaşların temel hak ve Üçüncü yazıyı dün, “Türki- ve TSK’nin gücünü ve saygınlı- mış, 15 Temmuz 2018 tarih ve 8 Adı geçen bakanların birinin ve- daki Türk ordusu karşısında or- ye somutunda ‘Ne Yapmalı’” özgürlüklerinin eşit ve bü- ğını azaltıcı boyutlara ulaşmıştır. sayılı cumhurbaşkanı kararna- ya ikisinin dahil olduğu çoğun- dusunu bozguna uğratmıştır. Sa- diye sorarak yazmaya baş- tünüyle güvencede olduğu, TSK herhangi bir siyasal partinin mesi ile yasada olmayan Hazine lukla alınan YAŞ kararları yasal vaşın sonucunu komutanlar ara- ladım. tam demokratik bir ülke ha- değil, devletin ordusudur. ve maliye bakanı ile milli eğitim dayanaktan yoksun olduğundan sındaki liyakat farkı belirlemiştir. O yazının başında, ülke- line gelir. AKP tarafından TSK’de yapılan bakanı da YAŞ üyesi yapılarak yok hükmündedir. Her subay ve general/amiral miz örneğinde neler yapılabi- Türk, Kürt, Sünni, Alevi leceğini önermek için, önce, önemli değişikliklerden biri de ağus- sivillerin ağırlığı artırılmıştır (8 meslekte yükselmek ve daha bü- başta olmak üzere, ırkı, mil- Ulusal güvenlik sorunu bu İktidarın “neler yaptığını”, tos ayında toplanan ve TSK’nin ge- sivil, 4 asker). Anayasa cumhur- yük birliklere komuta etmek is- liyeti, dini, mezhebi, cinsel sonra “neler yapabileceğini” YAŞ’ın bugünkü yapısı anayasa- tercihleri ne olursa olsun, leceğini belirleyen kararların alın- başkanı yardımcılarının sayısı- ter. Yükselmelerin mesleki yeter- ve en sonunda da “gelecek- ya aykırılık yanında ulusal güven- bütün vatandaşlar eşit, öz- dığı Yüksek Askeri Şûra’nın (YAŞ) nı belirtmemiştir. Bu sayıya bağ- liliğe göre değil, iktidar partisine te ülkede neler olabileceği- gür ve mutlu olur! liğimizin güvencesi olan TSK için yapısının değiştirilmesidir. lı olarak YAŞ’ta sivillerin ağırlığı yakınlığa göre yapıldığını gören ni” saptamak gerektiğini be- EN KÖTÜ SENARYO: önemli sakıncalar doğurmaktadır. daha da artabilecektir. subay, general/amiraller mesleki lirtmiş ve bugüne kadar yapı- Türkiye, her ikisi de otok- Öncesinde durum neydi? 1612 sayılı yasaya göre YAŞ üyesi yeteneklerini kendi komutanları- lanları (yerim yetmediği için, ratik bir yönetim altında in- Anayasaya aykırı Cumhuriyetin ilk kurumların- olan ordu ve donanma komutanla- na göstermek yerine iktidar par- yetersiz bir biçimde) özetle- leyen, biri Türk biri Kürt dan olan YAŞ’ın yapısı ve işle- Anayasa başlangıç bölümünde rının yerine üye yapılan bakanla- miştim. tisine yakın görünmek eğilimine olarak iki etnik ülkeye bö- Dünkü bu (yetersiz) özet yişi 17 Temmuz 1972 tarih ve “erkler ayrılığı” ilkesini benim- rın görev alanlarının general/ami- girebilirler bu da diğer önemli bir lünür. bile, ülkemizde Demokra- 1612 sayılı “Yüksek Askeri Şu- senmiş ve şöyle tanımlamıştır: ral yükselmeleri ile ilgisi yoktur. sakıncaya, orduya siyasetin girme- Her iki ülkede de diktatör- tik Laik ve Sosyal Hukuk ranın Kuruluş ve Görevleri Hak- “Kuvvetler ayrımının, devlet or- Bakan olmak için milletvekili se- sine neden olur. Bu bir orduya ya- ler halka kan kusturur! Devleti’ni savunmak için kında Kanun”la belirlenmiştir. ganları arasında üstünlük sırala- çilme yeterliliğine sahip olmak ye- pılabilecek en büyük kötülüktür. Herkes mutsuz olur! neler yapılabileceğini açık- Adı geçen yasaya göre YAŞ, baş- ması anlamına gelmeyip belli dev- terlidir. (18 yaşını doldurmak ve AY Balkan Savaşı’nda Osmanlı or- HHH ça ortaya koyuyordu. bakanın başkanlığında Genelkur- let yetki ve görevlerinin kullanıl- 67’de sayılı suçlardan hüküm giy- BÖLÜNME VE DEMOK- dusunun ağır yenilgisinin önemli Ama ben yine de ayrıntı- may başkanı, başbakan yardımcı- masından ibaret ve bununla sınır- memiş olmak). Bu niteliklere sa- RASİ EKSENLERİ: ları yazmaya devam ede- bir nedeni askerlerin “ittihatçı” ve Dikkat edilirse bu basit se- ları, adalet bakanı, içişleri bakanı, lı medeni bir işbölümü ve işbirliği hip fakat askerlik yapmamış ya da ceğim. “itilafçı” olarak bölünmüş olmala- naryoları, “terörün halledil- Bugün “İktidarın neler ya- dışişleri bakanı, millî savunma ba- olduğu ve üstünlüğün ancak ana- kısa dönem veya bedelli askerlik rıdır. Bağımsızlık savaşındaki Yu- pabileceğini” ve “Gelecek- diği” varsayımıyla, iki eksen kanı, kuvvet komutanları (kara, de- yasa ve kanunlarda bulunduğu...” yapmış bir kişi bakan olabilir ve nan ordusunun ağır yenilgisinde te neler olabileceğini” özet- üzerinde oluşturdum: niz hava), ordu komutanları, do- Bu tanıma göre her erk ken- YAŞ’ta general/amiral yükselme de askerlerin “kralcı” ve “Venize- lemeye çalışacağım. 1) Demokrasi. nanma komutanı, Milli Güvenlik di görev ve yetki alanında görev veya emekliliklerine karar vereme losçu” olarak bölünmüş olmaları HHH 2) Bölünme. Kurulu (MGK) genel sekreteri ile yapar, diğer erklerin alanına gir- yetkisine sahip olabilir. Bakanların önermeli bir etkendir. İKTİDAR NELER YAPA- “En iyi” senaryoda bö- YAŞ üyesi orgeneral ve oramiral- mez. Bir erkin yaptığı bir işlemi görev alanları ve askeri bilgi ve biri- Demokrasilerde iktidar değişi- BİLİR? lünme yok, demokrasi var. lerden oluşmaktaydı (Md. 2). Bu- diğer bir erk bozamaz. kimleri YAŞ’ta görüşülen subay ve Dünkü yazımda özetle- mi normal olduğundan yeni ge- “En kötü” senaryoda bö- diğim, yaptıkları işlerin en- na göre YAŞ başlangıçta 6 sivil, 10 Anayasanın cumhurbaşkanının general/amirallerin mesleki yeter- len iktidarın general/amiralle- lünme var, demokrasi yok. vanteri, bu soruya çok net asker üye ile asker ağırlıklı olarak görev ve yetkilerini düzenleyen liliklerini (liyakatlerini) değerIen- Siz, bölünmeye ve demok- ri “eski iktidardın adamları” ola- bir yanıt veriyor: kurulmuştur. 104. maddesi erkler ayrılığı ilke- dirmeye uygun değildir. Oysa YAŞ rasiye nasıl baktığınıza bağ- rak görme tehlikesi vardır. Bunları yapan bir İkti- lı olarak başka seçenekleri de YAŞ’ın bu yapısı AKP iktidarın- sine uygun olarak cumhurbaşka- üyesi ordu ve donanma komutan- Sonuç olarak YAŞ’ın değiştirilen dar, egemenliğini sürdüre- “en iyi” ve “en kötü” senaryo- ca aşamalı olarak değiştirilerek si- nının kararname yayımlama yet- ları, orgeneral/oramiraller YAŞ’ta yapısı anayasaya aykırılık yanında bilmek için “her şeyi yapa- lar olarak düşünebilirsiniz: kisini kısıtlamış, ya- görüşülen astlarını denetlemeler- TSK komuta kadrosunun liyakate bilir!” Örneğin, bölünmemiş ama sama alanına girişimi- de, tatbikatlarda, operasyonlarda, göre değil, iktidar partisine sadaka- Sanıyorum, bugünkü yöne- CUMHURİYET YAZARLARI, otoriter yönetim altında bir ni yasaklamıştır. Buna plan seminerlerinde, karargâh ça- timin önündeki esas sorun, te göre belirlenmesi ve orduya siya- Türkiye veya bölünmüş ama ANAMUR BELEDİYESİ, 1’İNCİ İktidarda iken yaptıklarından göre, “Kanunda açıkça lışmalarında yakından tanımak ve setin girmesi gibi büyük sakıncalar demokratik iki etnik devlet gi- KİTAP FESTİVALİ’NDE dolayı sorumlu tutulabilme düzenlenen konular- mesleki yeterliliklerini değerlendir- içermektedir. Bu yaşamsal önemde bi. OKURLARIYLA BULUŞUYOR olasılığıdır. da cumhurbaşkanlığı mek olanağına sahiplerdi. Bu olana- ulusal güvenlik sorunudur. Ya da başka senaryolar... 23 yıl boyunca gerek hak- kararnamesi çıkarıla- ğa sahip olmayan siyasetçi bakan- Yasada olmadıkları halde Ha- HHH sızlık ve hukuksuzluk ge- maz. Cumhurbaşkanlı- lar liyakat yerine adayların iktidar Böylece bir Pazar günü zine ve maliye bakanı ile mil- rek Anayasa ve gerekse yol- ğı kararnamesi ile ka- partisine, onun başkanına ve par- başladığım “NE YAPILA- li eğitim bakanını YAŞ üyesi ya- suzluk konularında o den- BİLİR” sorusuna yanıt ara- nunlarda farklı hüküm- ti ideolojisine yakınlığına bakarak İMZA li çok ve yoğun iddialar birikti pan 8 sayılı cumhurbaşkanı ka- yan yazılarım, yine bir Pa- ler bulunması halinde, karar verecekler, bu da adaylar ara- ki bugünkü yöneticiler, o ko- rarnamesinin yukarıdaki ge- zar günü somut önerilerle nularda sorumlu tutulabilme kanun hükümleri uy- sında adaletsizliğe neden olacak ve rekçeler iptali için idari yargıya sona erecek. olasılıklarını göze alabilirler gulanır.” orduda huzursuzluk yaratacaktır. başvurulmalıdır. YAŞ, 2016 ön- mi, pek emin değilim. Okuyan, yorum yapan, Başlangıç bölü- Bakanlar parlamenter sistemde cesinde olduğu gibi orgeneral/ Nitekim, Cumhurbaşkanı eleştiren, öven, kızan, be- münde belirtildiği gi- olduğu gibi TBMM’ye karşı değil, oramirallerin bulunduğu asker da “Allah ömür verdikçe, bu ğenen, herkese teşekkür- bi “Üstünlük anaya- kendilerini atayan, görevden ala- ağırlıklı yapıya döndürülmelidir. can bu bedende durdukça 81 ler. hayvan için başlangıçta “yönetim planı” HÜSEYIN DEDE şartı aranmadığı için kat malikleri sorun- Hayvan sahiplenmek UZMAN VETERINER HEKIM, VETERINER suz olarak hayvan sahibi olabilmektedirler. HEKIMLER DERNEĞI ONUR KURULU ÜYESI Ancak kat malikleri yerel yönetimlerin ba- rınaklarında hayvan sahiplenmeye kalktık- izin belgesini hayvan sahipleneceği yerel belgedir. Bu maktu “yönetim planlarının” SAHIPSIZ hayvanların korunmasında sa- ZEKİYE YÜKSEL larında yönetim planında yasak olmama- yönetime teslim etmek” demektedir. yüzde 90-95 oranında apartmanlarda hay- hiplendirmek çok önemlidir. Nitekim baş- sı önşartı aranmaktadır. Yönetim planında Ülkemizde ev sahipliği genellikle iki şekil- van beslemeyi yasaklamaktadır. langıçta iyi niyetle yürürlüğe konan hay- 8-9 AĞUSTOS yasak olmasa bile birde yöneticide izin is- vanları koruma mevzuatı sahiplendirme de olmaktadır. Apartmanlarda yönetim planlarındaki 19.30-20.40 tenmesi işleri daha da zorlaştırmaktadır. Birincisi kat irtifakı: Yapı kullanma izni al- hayvan besleme yasakları evde beslenen sa- konularını teşvik edecek düzenlemelere yer Bu nedenlerden mevcut mevzuata göre mak istemeyenlerin veya alamayanların ev hipli hayvanlar için sorun yaratmakla bir- vermiştir. Ancak 2024 yılında 7527 sayılı ka- sahipsiz hayvanları sahiplendirmek müm- nunla yapılan değişiklik bu değişikliğe gö- sahipliği şeklidir. Bu tür işlemlerde kat malik- likte, fazla etkilememektedir. Bunun nede- kün değildir. Bu da sahipsiz hayvanların ko- leri tapu idarelerine “yönetim planı” sunarak ni; hayvanın evden tahliyesinin ancak mah- re yürürlüğe konan “Hayvanların Korunma- runmasında ve rehabilitasyonunda önemli sı Hakkında Uygulama Yönetmeliği” sahip- mülkiyet haklarını devam ettirmektedirler. keme vasıtası ile mümkün olmasıdır. Çok SAHİL HALK KAFE, bir engeldir. Bu durumun bilinçli olarak sür- lendirmeyi imkânsız hale getirmektedir. İkincisi kat mülkiyeti: Yapı kullanma izin önemli bir rahatsızlık olmadığı müddetçe 2. ETAP belgesi olan binaların mülkiyet şeklidir. Bu malikler bu yola başvurmamaktadırlar. Bu- dürülmesi sahipsiz hayvanların bakımevle- Yönetmeliğin 10. maddesinin h fıkra- ri ve doğal yaşam parklarında ölüme terk sı, “Hayvan bakımevinden köpek sahiplen- şekilde de “yönetim planı” olma zorunlulu- nun nedeni; mahkeme süreçleri, masraf- edilmeleri sonucu doğurmaktadır. Bu vesile mesi halinde bulunduğu binada köpek ba- ğu bulunmaktadır. lar, komşuluk ilişkileri gibi hususlardır. Bu- kılabileceğine ilişkin Kat Mülkiyeti Kanunu “Yönetim planı” kat maliklerinin kendi na rağmen birçok kat maliki mahkemelerde ile normal yollardan sahiplenilen, evde bes- kapsamındaki yönetim planını ve bu doğ- aralarında tartışarak oluşturdukları bir bel- maddi manevi kayıplara uğramakta, mahke- lenen hayvanlar için de sorun yaratan kat mülkiyeti mevzuatının yeniden gözden ge- rultuda bağımsız bölümde köpek bulundu- ge değil, genellikle müteahhidin veya bir meleri meşgul etmeye devam etmektedir. rabileceğine dair yöneticiden temin edilen malikin alarak tapu idaresine sunduğu bir Satış ve üretim yerinde satın alınan bir çirilerek güncellenmesi gerekmektedir. yoruz. 13,5x21 / Anı / 272 sayfa 12,5x19,5 / Şr / 560 sayfa 13,5x21 / İnceleme / 764 sayfa 13,5x21 / Deneme / 221 sayfa 13,5x21 / İnceleme / 256 sayfa 13,5x21 / İnceleme / 160 sayfa