Catalog
Publication
- Anneler Günü
- Atatürk Kitapları
- Babalar Günü
- Bilgisayar
- Bilim Teknik
- Cumhuriyet
- Cumhuriyet 19 Mayıs
- Cumhuriyet 23 Nisan
- Cumhuriyet Akademi
- Cumhuriyet Akdeniz
- Cumhuriyet Alışveriş
- Cumhuriyet Almanya
- Cumhuriyet Anadolu
- Cumhuriyet Ankara
- Cumhuriyet Büyük Taaruz
- Cumhuriyet Cumartesi
- Cumhuriyet Çevre
- Cumhuriyet Ege
- Cumhuriyet Eğitim
- Cumhuriyet Emlak
- Cumhuriyet Enerji
- Cumhuriyet Festival
- Cumhuriyet Gezi
- Cumhuriyet Gurme
- Cumhuriyet Haftasonu
- Cumhuriyet İzmir
- Cumhuriyet Le Monde Diplomatique
- Cumhuriyet Marmara
- Cumhuriyet Okulöncesi alışveriş
- Cumhuriyet Oto
- Cumhuriyet Özel Ekler
- Cumhuriyet Pazar
- Cumhuriyet Sağlıklı Beslenme
- Cumhuriyet Sokak
- Cumhuriyet Spor
- Cumhuriyet Strateji
- Cumhuriyet Tarım
- Cumhuriyet Yılbaşı
- Çerçeve Eki
- Çocuk Kitap
- Dergi Eki
- Ekonomi Eki
- Eskişehir
- Evleniyoruz
- Güney Dogu
- Kitap Eki
- Özel Ekler
- Özel Okullar
- Sevgililer Günü
- Siyaset Eki
- Sürdürülebilir yaşam
- Turizm Eki
- Yerel Yönetimler
Years
Our Subscribers Can Login And Read Original Page
I Want To Register And Read The Whole Archive
I Want To Buy The Page
13 EYLÜL 2026
3
Çocuğun yüzüne
Lüks, arzu ve tasarımın
bakmak
ocuğun yüzüne bakmak
gerekiyor. “Anne babalar
elbette ki çocuklarının
Ç yüzlerine bakarlar”
geri çekilişi
diyebilirsiniz. Ancak
bundan çok emin değilim. Galiba bazı
anne babalar çocuklarının yüzlerine
er şey değişiyor, değer
doğru dürüst bakmıyorlar. Bu kanıya
yargıları dönüşürken
PROF. DR.
çok acı bir bilgi edindikten sonra
tüketim değerleri de
ÜSTÜN
ulaştım.
farklılaşıyor. Lüksün
DÖKMEN
Bir süre önce bir ilimizde bir sucu
öldüğüne inanılıyor. Kişisel
H
dükkânının arkasında ses geçirmez bir
lüks pazarı 15 yıl sonra ilk kez küçüldü,
oda oluşturmuş, iki yıl boyunca kendi yeğenleri de dahil
sektör bir yılda 50 milyon müşterisini
mahallenin çocuklarına insanlık dışı bir şey yapmıştı.
kaybetti, en büyük grupların hisseleri
İdam cezasına karşıyım, bu olaya da idam verilmemeli
geriledi. Bu durum insanların arzuları
ancak vicdanım, indirimi olmayan müebbet hapis
ile ilgili bir merak doğuruyor çünkü lüks
cezası verilmesinden, zanlının kravat takarak indirim
nesnelerle ilgili değildir, çoğunlukla
almamasından ve kimyasal işleme tabi tutulmasından
nesnelerin insanda uyandırdığı duygularla
yana.
beslenir.
Bu korkunç olayın hukuki boyutunun yanı sıra
Arzunun nörolojisine, doygunluğun
bence bizlere verdiği bir başka önemli mesaj var. O da
matematiğine bakmanın zamanı
şu: Bir çocuğa iki yıl boyunca böyle korkunç bir şey
geldi. Nöropazarlama araştırmalarının
yapılır da anne babasının hiç haberi olmaz mı? “Haberi
en çok tekrarlanan
olmayabilir çünkü ses geçirmez oda da yapacağını
bulgularından biri,
yapmıştır” diyebilirsiniz. Peki, bu anne babalar
beynin ödül devrelerinin
çocuklarının yüzlerine hiç mi bakmadılar? Böyle korkunç
nesneden çok beklentiyle
bir muameleye muhatap olan çocukların yüzlerinden
çalıştığıdır. Dopamin,
imge olan lüks bir logo, herkesin çözebildiği daha ulaşılmaz ama çok daha kalıcıdır.
elbette ki bir şeyler anlayabilirsiniz. Anlaşılan onca
sahip olma anında değil,
bir şifreye dönüştüğü anda değerini yitirdi. Mobilya tasarımı, sanki bilinçli bir kararla
ana baba çocuğunun yüzüne doğru dürüst bakmamış,
sahip olma olasılığında
algoritmanın tanıyamadığı bir dile geçiyor.
Z KUŞAĞININ LÜKS ÇELİŞKİSİ
ondaki tuhaflığı fark etmemiştir. Belki de çocuklarının
yükselir. “İstemek” ile
İç mekân da artık bir dekor olmaktan
allak bullak olan yüzleri gördüler ama çocuktur diyerek Lüks tüketicisinde davranışsal bir ironi de
“hoşlanmak” beyinde
ÖZLEM çıkıp anlamlar bütünü olan bir atmosfere
önemsemediler. var: Hem kalabalığa ait olmak hem de ondan
ayrı yollar izler. Lüks
dönüşüyor hızla.
YALIM
Bu olayda sucu elbette ki suçludur ancak çocuklarının ayrılmak istiyor. Bain & Company’nin,
endüstrisi 100 yıl boyunca
Aynı eğilim moda tasarımında da
yüzlerinden uğradıkları felaketi anlayamayan anne Altagamma ile hazırladığı yıllık lüks
bu ayrımı sezgisel
okunabilir: Küçük atölyeler, ismi bilinen
babalar da suçludur. Çocuğunuza sokakta bir motosiklet raporu Z kuşağında bu çelişkiyi açıkça
olarak yönetti: Bekleme listeleri, sınırlı
ustalar, patina bırakan malzemeler, zamanla
çarpsa, yere düşse, bir tarafı kırılmasa bile az sonra onu gözlemliyor: Paylaşma arzusu ile özel olma
üretim, bir satış görevlisinin bakışıyla
değişen ve dolayısıyla tek bir görselle
gördüğünüzde, az önce bir şeyler olduğunu anlarsınız. arzusu aynı kişide yan yana yaşıyor. Sessiz
kazanılan onay... Hepsi beklentiyi
özetlenemeyen ürünler öne çıkıyor.
Bunun için onun yüzüne bakmanız gereklidir. Bu vahim lüksün trajedisi, kendisinin de bir içerik
uzatan, dolayısıyla arzuyu besleyen
Özetle nesne, bir fotoğraf karesi olmayı
olayda o kadar anne baba, o kadar zamanda demek ki olarak yayılması ve bej kaşmirin yeni bir
araçlardı. Kıtlık, beynin en eski karar
reddettiğince yeniden nesne olabiliyor.
çocuklarının yüzüne yeterince dikkatli bakmamıştır. Bu üniformaya dönüşmesi oldu. Görünürlük
kısayollarından biri. Az olanı değerli
ZAMAN VE HAZ
bilginin üzerine lütfen paniğe kapılmayın, çocuğunuzu ekonomisinde hiçbir işaret uzun süre sessiz
sayarız, çünkü evrimsel geçmişimizde az
her mutsuz gördüğünüzde başına kötü bir şey geldiğini kalamıyor. Öyleyse lüks öldü gibi iddialı bir
olan gerçekten değerliydi. İnsanlar yeni
düşünmeyin, onu sorguya çekmeyin. Eğer yeterince Bu gelişmelerin ilginç yansımaları düşüncenin esiri olmayalım; lüksün tanımı,
dünyada bu “kıtlık” stratejisini nesnelere
dikkatli olursanız sıradan üzüntülerle sıra dışı felaketler doğal olarak tasarımı yönetiyor. Görsel yani görünürlükle kurulan varlığı iflas etti
değil; ilişkilerine uyguluyor gibi.
arasındaki farkı algılayabilirsiniz. Önemli olan doygunluğa karşı tasarım, gözün değil demek daha insaflı olur. Yerine gelen tanım
GÖRSELİN SINIRSIZ ARTIŞI
çocuklarımıza bakma alışkanlığını kazanmamızdır. elin alanına çekiliyor gibi. Bu yılki Salone algılarımız adına daha dürüst.
Sosyal medya bu mekanizmayı tersine
del Mobile’nin öne çıkan başlıkları bunu Arzu, beklentiyle besleniyor; beklenti,
ANNEYE GÜVENLİ BAĞLANMA
çevirdi. Lüksün sembol tasarımlarından
doğrular nitelikteydi: Lake yüzeylerin zamanla ve mesafe ile sağlanıyor; zaman ise
Çocuklarımıza sadece olumsuz durumlarını fark etmek
Birkin çantayı ele alalım: Modeline
döşemeli mobilyaya sızması, el işlemeli bugün insanlar için en kıt kaynak. Bu zamanı
için bakmamalıyız. Her zaman, özellikle annelerine
göre fiyatları 10 bin ile 200 bin dolar
tekstil duvar kaplamaları, özel dokulu doygun ve adanmış biçimde yaşamak yeni
güvenli bağlanmaları için de bakmalıyız.
arasında değişen bu arzu nesnesi,
ahşap lambrilerin dönüşü, Patricia lüksün en geçerli tanımı.
Kişisel gelişim alanında çalışan yazı yazan pek çok
fiziksel olarak nadir kalsa bile
Urquiola’nın üç boyutlu karoları gibi Belgelenmemiş bir akşam, ulaşılamaz
kişi var. Bunların hepsi psikoloji alanında uzman değil,
görsel olarak sınırsız biçimde
dokunsal algıya yönelik olunan bir öğleden sonra, bir ustanın
bazıları okuyucunun hoşuna gidecek şeyler söylemeye
çoğaldı. Her paylaşımda
tasarımlar ilgi gördü. Bu elinden çıktığını bilerek yıllarca kullanılan
çalışıyor. Bunlardan birisi çocuğun anneye güvenli
bu nesnenin görseli bir
eğilimin amacı fotoğrafta bir sandalye gibi değerler hiçbir zaman
bağlanması için ilk iki yıl anneyle birlikte yatması
kez daha tekrarlandı.
eksik kalmaları, tam viral olamazlar, çünkü hiçbirini anında
gerektiğini söylüyor. Bu yanlıştır. Bir defa kadının tek
Algısal açıdan
anlaşılamamaları. Bir tüketemeyiz. Hermès’nin sanat direktörü
yaşantısı annelik değildir, kadın eşiyle ilişkiye de zaman
bakıldığında, tekrar eden
lake yüzeyin derinliği, Pierre-Alexis Dumas bunu tek cümleyle
ayırmalıdır. Sonra iki yıl annesiyle yatan çocuğu kendi
uyarana verilen tepki
işlemenin kabartısı, özetliyor: “Gerçek lüks, yaratım için yeterli
yatağına nasıl göndereceksiniz? Tutun ki iki yılın sonunda
azalır, buna “alışma”
ahşabın ısısı ekrandan zamanı tanımaktır.” Ben ekliyorum: bir
kardeşi doğdu, anneden ayrılmak zorunda kalan çocuğun
diyoruz. Bir nesne her
aktarılamayan bilgiler. nesneden yeterli hazzı almak için de bu
kardeş kıskançlığı artmaz mı? Sonuç olarak çocukların iki
yerde görünüyorsa, onu
İnsanların dokunma zamanı tanımak gerek. Tasarımın asıl
yıl anneleriyle yatmaları güvenli bağlanmaya yol açmaz.
görmek artık beynimizde
duyusu ile hissettikleri meselesi de paylaşılmak için değil, yaşanmak
Güvenli bağlanmanın yöntemi başkadır.
hiçbir devreyi ateşlemez
duygular, görme duyusuna için nesneler yapmak(tı) zaten.
Bebeğin annesine güvenli bağlanabilmesi için, özellikle
hale gelir. Birkin’in ikinci el primi üç
ilk iki yıl içinde bebeğin tüm fiziksel ihtiyaçlarının anne
yılda 2.2’den 1.4’e düşmüş, bu bilgi de
(veya bakım veren kişi) tarafından sevgiyle giderilmesi,
nörolojik gerçeği doğruluyor: Doygunluk,
karnının doyurulması, altının temizlenmesi, soğuktan
arzuyu öldürüyor. Lüks markalar hiçbir
sıcaktan korunması gereklidir. Ancak güvenli bağlanma
şey yapmadan, durdukları yerde sadece
için bu yeterli değildir. Annenin yumuşak bir sesle
görülerek tükeniyorlar.
çocuğuyla konuşması, ona bir şeyler anlatması, kucağında
Bir başka bulguya daha rastladım:
ve beşiğinde sallamak dışında onun yüzüne bakması,
fMRI (fonksiyonel manyetik rezonans
özellikle gözlerine bakması gereklidir. Annesiyle göz
görüntüleme) çalışmaları, aynı şarabın
teması kurması bebeğe bu dünyanın güvenilir bir yer
daha yüksek fiyatla sunulması halinde
olduğu duygusunu verir. Güvenli bağlanma yeterli
beynin haz merkezlerinde daha güçlü
olmadığında güvensiz bağlanma ortaya çıkar.
tepki uyandırdığını göstermiş. Fiyat,
Bir annenin çocuğunu kalpten sevmesi yeterli değildir,
herhangi bir nesnenin değerini belirler ve
bu sevginin davranışlarla, ses tonuyla, yüz ifadesiyle,
bu değer fiyatın bir hikâyeye, zanaate ve
gözlerle iletilmesi de gereklidir. Anneye güvenli bağlanan
nadir olma hikâyesine yaslandığı sürece
çocuk annesinin kısa süreli ayrılması karşısında büyük bir
artar. Diğer yandan markalar son yıllarda
tepki göstermez.
fiyatları hikâyeden bağımsız olarak
Annelerine güvenli bağlanan çocukların ileri yaşlarda
artırma eğilimi de gösterdiler. Tüketici
başka kişilere, eşlerine, kurumlara, ideolojilere de güvenli
artık bilgiye, kıyaslamaya o kadar seri
bağlanmaları söz konusudur. Annesine güvenli bağlanan
ulaşabiliyor ki bu boşluğu hemen fark etti.
bir erkek çocuğun ilerde kadın katili olmayacağına
Sektör bu yüzden doğan ilgisizliği zaman
inanıyorum. Bu sözüme bakarak kadın katillerinin sadece
zaman “arzu açığı” olarak ifade ediyor
annelerin yanlış yetiştirme tarzlarının ürünü olduğunu
ama bana sorarsanız düpedüz anlam açığı!
düşünmeyin lütfen. Kadın katillerinin asıl sorumlusu
GÖSTERİŞÇİ TÜKETİM
erkek egemen toplumun erkekleridir. Anneler sadece
Norveç asıllı Amerikalı iktisatçı ve
güvenli bağlanmayı sağlayarak ve erkek çocuklarına
sosyolog Thorstein Veblen, “conspicuous
gerektiğinde sınır koyarak erkek egemen düzenin yarattığı
consumption” (gösterişçi tüketim) kavramını
sakıncaları önleyebilirler.
1899’da yayımlanan “The Theory of the
Yukarıda güvenli bağlanmadan söz ederken annelerin
Leisure Class” (Aylak Sınıfın Teorisi)
sorumluluğunun büyük olduğunu belirttim. Konuyla
kitabında ortaya attı. Kitap, Amerika’nın
ilgili bilimsel literatür de büyük ölçüde bu yönde. Fakat
“yaldızlı çağ” denen döneminde, sanayi
kanımca gerek bizde gerek Batı’da gerekse Uzakdoğu’da
devrimiyle zenginleşen yeni sınıfın harcama
cinsiyet rolleri açısından kadın ile erkek arasında henüz
biçimlerini gözlemleyerek yazılmıştı.
tam bir eşitlik yok. Çocuk bakımı genelde annenin
Veblen’in gösterişçi tüketimi, statünün
görevidir, baba ise arada bir yardım eder. Bu toplum
görünür harcamayla kurulduğunu söylerdi.
yapısı içinde çocukların güvenli bağlanmalarında
Bourdieu ise yaklaşık 80 yıl sonra La
kaçınılmaz olarak anneler ön plana çıkmaktadırlar.
Distinction (1979) ile bunun ötesine geçip
Yakın bir gelecekte çocukların güvenli bağlanmalarında
statüyü paranın değil, beğeni ve bilgiden
babaların daha işlevsel olacaklarını düşünüyorum.
beslenen kültürel kodun kurduğunu savundu.
Düşünüre göre bir kumaşın tutuşunu, bir
İmtiyaz Sahibi:
13 EYLÜL 2026 SAYI: 1901
kesimin tarihini bilmek, logoyu okumaktan
CUMHURİYET VAKFI adına
n Yayın Koordinatörü
daha zor bir beceridir ve bu yüzden daha
ALEV COŞKUN
DENİZ ÜLKÜTEKİN
Genel Yayın Yönetmeni
etkili bir işarettir.
n Reklam Genel Müdürü
MİNE ESEN
EVSUN SİNEM ALKAN
Bugün “sessiz lüks” olarak
Sorumlu Müdür
pazar.dergi@cumhuriyet.com.tr
BETÜL BERİŞE
popülerleştirdiğimiz eğilim, Bourdieu’nün
Reklam Yönetimi: Yenigün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık
Baskı: İleri Basım Mat. Amb. Reklam Tanıtım Yayın ve Teknik Hiz. Tic. A.Ş.
tezinin piyasa tarafından yeniden
AŞ. Prof. Nurettin Mazhar Öktel Sk. No: 2 34381 Şişli/İstanbul Yenibosna Merkez Mh. 29 Ekim Cd. A1 Apt. No:5/902 Bahçelievler-İstanbul
Tel: (0212) 343 72 74 (20 hat) Faks: (0212) 251 98 68 e-posta: (Vizyonpark 2. Plaza B-1 Blok Kat:9 No:81-82) Tel: 0212 454 32 90-0212 454 34 83.
keşfedilmesinden ibaret. Bugün takılarda,
reklam@cumhuriyet.com.tr Uets: 25999-15079-37611
Dağıtım: Turkuvaz Dağıtım Pazarlama A.Ş. Yaygın süreli yayın
kemer tokalarında, çanta üstlerinde yer alan

