Catalog

Bir Okyanusun Doğuşu: Etiyopya’daki Afar Çukuru Nasıl Oluştu? Etiyopya’nın kuzeydoğusunda yer alan yeryüzünün en kurak çöllerinden biri, yeni bir okyanusun doğuşuna sahne oluyor. Bir okyanusun oluşumu, bilim insanlarının çok ender tanık olabilecekleri türde bir olaydır. Buna karşın, böylesi bir jeofiziksel doğuş günümüzde yerkürenin en sıcak ve yaşanması en güç yerlerinden birinde yaşanıyor. 1 Afar Depresyonu: Bu bölge küzey ve doğu Afrika riftini gösteriyor. 3500 km uzunluğundaki tektonik bölge, kıtayı ikiye bölüyor (yerküre üzerindeki oklar) Ayrıntılı haritada, depresyonun parçaları görülmekte. Bir yanda Etiyopya yüksek dağları, öte yanda Eritre bölgesi. E CBT 1125/12 10 Ekim 2008 5 Lav Gölü2: Ancak, genelde bazalt kütleler sıcaklığı 1200 dereceye ulaşan kızgın sıvı kayalığın üzerinde buzulmuşlar gibi yüzerler. 7 Lav Gölü3: Gölün içindeki çatlaklardan çıkan lavlar özellikle gecenin karanlığında bakmaya doyamayacağınız bir görünüm sergiler. 6 DEVAMI ARKA SAYFADA CBT 1125/13 10 Ekim 2008 tiyopya’nın kuzeydoğusunda yer alan yeryüzünün en kurak çöllerinden biri, yeni bir okyanusun doğuşuna sahne oluyor. Afrika anakarasının Afar Çukuru adıyla bilinen bu bölgesi iki yöne çekilerek aralanıyor. Bu süreç yeryüzünün kayalık dış örtüsünün giderek incelmesine neden oluyor. Afar’ın altındaki anakarasal kabuğun yukarıdan aşağıya kalınlığı günümüzde ancak 20 kilometreye ulaşıyor. Bu da ilk başındaki kalınlığının yarısından fazlasının yok olduğu anlamına geliyor. Ayrıca, bölgenin kimi yerlerinin deniz yüzeyinden 100 metrenin de altında olduğu ve Kızıl Deniz’in sınırlarını aşmasını bir tek doğudaki alçak tepelerin önlediği görülüyor. Scientific American bilim dergisinde yayımlanan fotoğraflarla, bu muhteşem doğa olayı gözler önüne serildi. Gezegenin kavurucu iç kesimine böylesine yakın olunması, bölgenin depremler, yanardağlar ve hidrotermal alanlarla kaplı son derece devingen bir yapıya dönüşmesine ve Afar’ın da bu gibi süreçlerin içyüzünü kavramaya çalışanlar için gerçek bir cennet niteliğine bürünmesine neden oldu. Gelgelelim bugüne dek, bilim insanları da dahil, dışarıdan çok az kişi Afar’a adım attı. Yazları gün içinde sıcaklıkların 48 derece dolaylarında seyrettiği Afar’da yılın büyük bir bölümü yağışsız geçer. Bu doğal koşulların Etiyopya ile komşusu Eritre arasındaki savaşın yarattığı jeopolitik çekişmelerle de birleşmesi, Afar’ı yaşanması tümden olanaksız bir bölgeye dönüştürmüştür. Yerbilimciler bölgedeki gerilme ve batmanın bir milyon yıl daha sürmesinin, Kızıl Deniz’den gelen şiddetli sellerin de etkisiyle Afar’ı yeni bir okyanusun dibine oturtabileceğine inanıyorlar. Denizin dibinde yeni gelişmekte olan bu alan şimdilik lavlar nedeniyle bitki örtüsünden yoksun olan, cehennem sıcağının etkisiyle asitlerin fokur fokur kaynadığı, aşırı oluşumların zehirli dumanlar yaydığı ve eski çağlardan kalma Kızıl Deniz’in tuzlu sularının Afar’ın göçebe kabilelerine değerli bir dış satım ürünü sağladığı terk edilmiş bir alan görünümü sergiliyor. 3 Yukarıya Çıkış: Batık Afar’ın en yüksek noktasını Erta Ale ya da yerel halkın deyimiyle “dumanlı dağ” oluşturmaktadır. Erta Ale, Doğu Afrika Yarığı adıyla bilinen çatlağın ardındaki uzun yanardağ zincirinin en kuzey noktasında yer almaktadır. Bu yarık, okyanus ortası dağ sıralarının yeni deniz yüzeyini oluşturan deniz dibi yanardağ zincirlerinin henüz dibe batmamış durumudur. Nitekim, Erta Ale de tıpkı okyanus ortası dağ sıralarının püskürttüğü türde bazaltik lavlar püskürtmektedir. Geçmişte yaşanan patlamalar sonucunda bölge öylesine yoğun miktarlarda lavla kaplanmıştır ki, buradaki bitki örtüsü güçlükle barınacak duruma gelmiştir. 2 Hayalet Gibi Tuz Birikintileri: Etiyopya’nın Afar bölgesinde Afdera yanardağının yakınında eski bir tufan olayının yaşanmış olduğu görülüyor. Son 200 bin yılda Kızıldeniz Afar’ın alçak bölgelerini en az üç kez sular altında bıraktı. Deniz suyu buharlaştıkça geriye tuz kaldı. Bu birikinti bir gün gelecek deniz manzarasının yerini alacak. 4 Lav Gölü1: Erta Ale’nin tepesinde yeryüzünün ender yarıkalıcı göllerinden bir tanesi yer almaktadır. Yeryüzünün iç katmanlarından gelen ısı akımı havakürenin soğutucu etkisi karşısında yetersiz kaldığından kayaların eriyik durumda kalmalarına olanak tanımaz. Erta Ale’de bile sıcaklık kimi zaman göl yüzeyinin yer yer “donarak” kara bir kabuğa dönüşmesine neden olacak denli azalır. Lav Gölü3: Afar halkının büyük bir bölümü yanardağın kötü ruhlar barındırdığına inandığından yanına yaklaşmaktan kaçınır. Afar’ın doruğunda bir savaşçıya çok ender tanık olunur. Bunlardan biri de kılavuzluğumu üstlenen İbrahim. Cehennem Sıcağı1: Erta Ale’nin 100 kilometre kuzeyinde, Eritre sınırı yakınında, Dallol krateri yer alır. Bu kraterin yüzeyi altında kaynayan erimiş magmalar derinlemesine ve geniş bir kızgın su ağının yanmasını sağlarlar. Bunun 8 sonucunda, ilk bakışta ABD’nin batısındaki çok daha kolay ulaşılabilir. Yellowstone Ulusal Parkı’nı çağrıştıran, hidrotermal ağızlar, kaynaç (gayzer) ve ılıcalarla kaplı 1,6 kilometre genişliğinde bir alan oluşmuştur Cehennem Sıcağı 2 Bölgeye limon sarısı rengini veren içeriğindeki kükürttür (solda). Kükürt lekeleri oksitlenmiş demirin pas kırmızısı rengiyle harmanlandığında turuncuya dönüşürler (ortada). Bu göz alıcı görüntünün birkaç adım ötesinde ılıcanın kısa ömürlü doğasından geriye kalmış donuk ve kuru bir görünüme tanık olunur (sağda). Deprem ya da başka bir doğal süreç gö9 mülü su yollarının ağzını tıkadığında içerdikleri mineraller bir yıl içinde göz kamaştırıcı bereketlerini yitirebilirler.