Catalog

genstern Nıtzschc'nin bakımını üstlenen annesıne şu dizeleri göndermıştı: "...böylesine yüce bir evlat dünyaya getiren ve bana bir kurtancı armagan eden saygıdeğer anaya..." Kız kardeşi Nietzsche'yi yeniden yorumluyor Fakat o artık bu tür övgüleri kavrayacak durumda degüdi, Kızkardeşi Elisabeth bu tarihlerde VVeimer yakınındaki "Villa Silberblick" olarak adlandırılan evi "Nietzsche Arşivme" dönüştürmek için koIJarı sıvamıştı. Nietzsche 25 Ağustos 1900'de hayata veda eder etmez, kendi eliyle yazdıgı bıyografiyi de yayınlamayı ihmal etmedi. Ve büyük bir patlama yaşandı Fakat bu yankı Elisabeth ıçin yeterli değildi, şöhretin bir hedefi olmalıydı. O hedefın ne oldugunu da biliyordu. Elisabeth "Yeni Germenler" (saf ırk kolonısı) projesıni gerçekleştirmek isteyen antisemit eşi Bernhard Förster ile Paraguay'a gitmişti. Ama ne var ki proje başansızlıkla sonuçlanacak ve Förster 1889 yüında intihar edecektı. Peia suçlu o muydu? Beüd de bazı yönlendiriciler eksikti. Kardeşi Fritz, ırklardan, üstinsanlardan ve güçten söz etmemiş miydi? Buyuk bir hırsla kardeşıni radikal hakların mesihi olarak stilize etmeye başladı. Ve başardı da. Eskiden Nietzsche'nm "devrımciliginden" etkilenen sosyalıstler artık onun eserlerınden milliyetçi duşunceleri topluyorlardı Kendıni Avrupalı olarak kabul eden Nietzsche 'nın kendı soydaşlarını "öküz" olarak adlandırması ve Yahudüer hakkmda konuşurken dıkkatlı olması, onları hıç mı hiç rahatsız etmıyordu, Ve edebıyatçı Ernst Bertram 1918 yılında yayımladığı kitabı şoyle adlandırmıştı: "Nietzsche. Bir mitolojı denemesı". Bertram ilk başlardan ıtibaren, Nıetzsche'nın "ataerkıl ırkıyla övündügunü" yaymaya çalıştı. Oyleyse Hıtler'in 1934 yüında Nietzsche Arşivini ziyaret etmış olmasına hiç şaşmamak gerekır. Nietzsche ülkenin aziz kurtarıcısıydı. Hitler'in ölümunden sonra "büyük Almanya rüyası" da biter. Ve işte o zaman yorurnlarm ne şekılde değistirüdigi de ortaya çıkar. Tüm belgelerin ustası Karl Schlechta savaştan sonra artık ıyice yaşlanan ve gozlerı neredey se kör olan FJısabeth'in bir tomar belgeyi tavan arasında saklamaya ,1ı \ u (j4l çalıştıgını açıklıyordu, V'", % V" •» l Filolog nihayet ırkçı kız kardelı.'tv. şin, Nıetzsche'nin mektuplarını nasü degiştırdıgini tüm ayrıntılarıyla ortaya döküyordu. Fa Nletzche nln dellllk mektubu. Yanda Ise hastalıklı günlerinde onneslyle... kat özellikle de leyici ve zeki bu pluralısttı. "Güc Istegi" karanlık amaçlar içın en uygunuydu. Gerçekten de Nietzsche 1886/87 yülannda şu satırlaSchlechta, düşünürü büyuk bir tıtizlikle aklamaya çan yazar: Doğru olaylar yalnızca yorumlarda karşımza çıklıştıysa da Nietzsche yıne de karanlık "kehanetlerınden" maz. Bız "kendımiz" içın kesinlik saptayamayız. Belt böyle kurtulamamıştı Hatta 1961 yüında Nietzsche'nın duşünceşeyleristemek mantıksız olabüir. "Herşey sübjekülür" diyoılerini üa ciltte toplayarak "metafizıgın son sözü" olarak susunuz, ama bu büe biryorumdur, "özne" verilen değil, bııaz nan Martin Heidegger büe düşünürü Hitler'in gölgesinhayal bıraz da arkada gızlenendu: Bizim gereksinımlerimiz den çıkaramamıştı. Ne de olsa o da nasyonalıst devletın bir olan dünyayı yorumlayanlardır: eğıhmlerinvzle ilgıîi olanlaı üyesiydi, Frankfurt okulu çevresmde de hıç kimsenin Nıve olmayanlar. Herpğüım bir türgüç arayışıdır. Herkesin dıetzsche'nın Manc'tan daha buyuk bir düşünür oldugunu ğer hevesler üzerine norm olarak empoze etmeye çahştığı soylemeye cesaret edememesıni aslında makul karşılamak perspektıflen vardır. gerekir. "Bu tamamen bızden kaynaklanıyor ve neredeyse Oldukça önbügısel ama o kadaı da parlak bir manıhıç anlaşümaz bir hale gelmıştır Nietzsche artık telkın edifestosudur bu post moderruzasyonım VVeımer'de bugun ci olmaktan çıktı" dıye kaydetmıştı gençfilozofJürgen Habir Nietzsche koleji bulunmakta Yönetici Rüdiger Schmidt bentıas 1968'de, Oysa sınırlara goz atümış olsaydı o daokulun "özgür duşünurler içın bir atölye" görevini göreceha farklı anlaşüacaktı. Marksist Mazzino Montinari, gıni söylüyor. Onlaıın daha yapacak çok işleri olmalı. Dü1961 yılında DDR hükümetirün ıznıyle VVeimer'deki Nişünurün bırakügı belgeler arasmda daha bir sürü düşünü etzsche belgelerını ıncelerken, Fransa'da da duşunurun oyunlan bannmakta ve tahminlere göre her hafta yeni bir eserlerı yeni yeru keşfedılıyordu. Gilles Deluze ve Mickitap yayımlanıyor. O bu şeküde huzursuzluk ve heyecanhel Foucault gibi genç entelektüeller Nietzsche de sol lar yaratmaya devam edecektir. Onu okumak isteyenleıe akuııın karşıtlık programını bulmuşlardı. "cesaret ve merak" hatta "biraz da esnek, hüeci ve guven"Tarih oyunu içindeki guçler, ne belli bir karara ne li olgulan da yarüarına almalarını ögütlemistı düşünuı. de mekanığe bağlıydı. Bunlai" yalnızca savaşımın rastlanuAmerikalıfilozofJohn Searle, Nietzsche okurlarına daha larıydı" dıye özetlemiştı konuşmasını Foucault, Her olubasit bir ögüt getkmekte; "Kişi bir oturuşta bir şişe konyaşum, hatta en önemsizi büe değerlcr bunyesinde bir devgıdevırmezya..." rimdir. Deleuze ıse şöyle devam eder: Nietzsche, yalnızca .. '.. • ' ' Nilgün Özbaşamn Dede değerleri duşünmekle kalmamış, o aynı zamanda da etki' ' Kaynak; Spiegel. 34/2000 II. "î I. İl) Büyüklük ve trajedi bir arada Filozof Manfred Riedel, Nietzche'mn "evremel düşüncesini" değerlendirdi Rıedel (64), Halle an derSaale'de felsefe eğıtimi veriyor Ernst Bloch, Karl Lömth ve HansGeorg Gadamer'ın öğrencisı "Zeitkehre in Deutschland'7 "Almanyada Tarihsel Dönemeç" (1991) adh latabıyla unlendı. "Nietzsche m Weımer"l"Nietzsche IVeimerde" (1997) bu yıl yayımlandı. • Profesör Riedel, Nietzsche bugünü nasü etküiyor? Riedel: Bu Avrupa'nın kökenleri ve bııeysel yaşam bıçımi olarak felsefenin sorunudur. Hegel'in ölümunden sonra insanla ügili soruların aşılmış oldugu sanılıyordu; Füozoflar uzman oldular, onlaı da zaten öyle istiyorlardı. Ve bugune kadar bu böyle devam etti. Oysa Nıetzsche, fîlozojun esas görevini kurtarmak istiyordu. Bunu naııl kavradı ? Riedel: Nietzsche'ye göre bir filozofuıı iki yüzü vardı: büi kendisi, diğerı başkalan için. Ama o hâlâ neredeyse salt tarih eleştirmeni ve psikolog olarak bilinmekte. Aynca denetleyerek vicdanın derinliklerine kadar iner. Varolmanm gizlerini ozansı bu bıçimde dışa vurmaya çalışan birini hiç kirnse tanımaz Neden? Riedel: Onu filozof olmaya iten tepi oldukça iyi gizlenmışti. Basel'deki profesörlük dönemındeii k a 1 m .J yazdannda onu bulabilirız Nietzsche'nuı yalnızca Greklerle degıl, dogu felsefesiyle olan yakınhklarıyla da ügüenmesine çok şaşırmıştım. Ne tür ilijkilerdi bunlar? Riedel: Eski belgelerde, Buda'nın Dionysos ile biı paıalellik oluşturdugunu keşfetmışti. Tabü buradan da Iranlı din bügini Zarathustra'ya (Zerdüşt) ulaşır. Hatta bir söylenceye göre Zerdüşt Atına'da Sokrates'in karşısına çıkar ve ölümle yargüanabilecegini söyler. Nietzsche Avıupa ve Asya arasında yaşanan bu tür üişkılerin izinden gitmişti. • Hangi hedefle? Riedel: Teknıksel olarak organıze edilmış kıtle demokrasısinde, bireyselligın yeni anlaşılmış zıhinsel bir özguıluk olarak ortaya çücması gerektıgı kanısındaydı Fakat birçok ütopyacmın aksme, dünyada eski sorunlanıı da devam edecegıni büiyordu. Bu biraz içrek (batıni) bir öğreti gibi çınlamakta. Riedel: Cvet biraz ilgisi var. Nietzche Grel^'lerin trajik büincini, acıların gunahlarla ılışlalendır^medığı Buda felsefesiyle baghyordu. Hristiyanbğa saldırmasının nedenı de buydu. Fakat neden bu öğreti? Riedel: Üstınsan terirniyle Nietzsche şu sorulaıa cevap aıar: Insan nasıl yaşamalı? Insanlık nasıl yaşayabilü'? Bana gore, onun evrensel düşüncesi uluslann ve kültürlerin uzlaşmasını hedeflemekte. Söyledikleriniz, mealektaf lanıuzı bile şaşırtabUir. Fakat geçtigimiz yüzyılda birçok "Nietzche resimleri" vardı: Disiplin ustası, iıyaacı ve bireyci... Riedel:.. veyahut da irrasyonel utopyacı. Ve galeri burada tamamlanmıyor kuşkusuz. Yıpraülmaya çalışünuş olması asünda yalnızca 6nun tarihsel büyüklügunün ispatıdır. Bir NS propaganda resminde Nietzsche bir geçıt töreninde yürürken bile gösterilmiş. Bu tür uygunsuzluklar, Nietzsche'nın, 1945 sonrası Alman komünistlerince Nazi düşünürü olarak algılanmasma neden olmuşlu Yeniden birlesme sttreci içinde bu "lehte ve aleyhte" olan öneriler temizlenmedi tni? Rieder: Hayır. VVeımer'dekı Nietzsche evındeki belgeler 1945'e kadardıi' ve DDR düşmanlıgını baıindırıı. Ve şu sıralar devam eden sergıde kız kardeşinın Hitier'le çektoıı^ bir fotografma da yer verılmiş. Yazılannda "giiçlü ırk" veya "üsttin sansın" gibi terimler var. Riedel: Bu aozcukleıle yaşadıgı çagı eleştırmeyı amaçlamıştır Hemen hemen hepsi kadınlar hakkındakı duşunceler ve Bısmarck'a karşı verdıgı savaşıma benzer bii' biçimde tekrarlanmıştır. Güç istegı uzeıine kurulu düşüncesi, bıreysel olarak tüm devlet otoritelerine karşı alınmış bir tavırdır. Polıtik güçle hıçbır ilgisi yok bunun • Neden öyle yorumlandı peki? Riedel: Bagiantüann çarpıtüabümesı için. Güç ıstegi "Zaıathustra"da "Von der SelbstÜbervvmdung"/" Kendini aşma üzerine" adlı bölümde yer alır. Işte burada, her bireyin dünyadakı en güçluyü nasü yenebüecegiyle ügüenen farkh bir Nietzsche konuşur • Birçok insanın mantık ve mutluluk reçeteleri aradığı günümttzde bu asamalar biraz fazla degil mi? Riedel: Nietzche her zaman huzuısuzdu, Uzun bir süre Avnapa'daJa iç savaşın diyagnozcusu olmuştu. tdeolojik savaşlann Avrupa'yı bir felâketin kenanna sürukleyecegmi görüyordu, Gelecekte onun evrensel düşüncesini anlamaya çalışügımızda ondan bıı şeyler ögrenebiliriz Eğer ki. Avrupa dunyada uzlaşmayı saglamak istıyorsa, o zaman geçmışıyle hesaplaşması gerekir Ve bu sureç bireylerde başlamalıdu. 712/1S