Catalog

CUMHTJRÎYET 4 Şubat 1974 Şehirleşemeyen Şehir? Ankara nın yenı Beledıje Başkanı Savın Vedat Dalokaj, çetın ve onemh gorevlerın, hem karşısında, hem basındadır Bu gorevlerın gerıel konusu, Ankara'nın şehırleşmesıdır Ama tc var kj Ankara, şehlrleşemeyen bır şehırdır. Bugune kadar oldugu gıbı, bugun de surup gıden ve gorunuşe gore, bundan sonra da dev«m edecek olan şartlarla Ankara, hıçbır zaman şehırleşemejecektır Çunku bu şehırleşmeve evvela bugun başıboş yavılan sehrın topografık durumu >am tabıat «artlan engeldır. Sonra cTa, en juksek makamların, başdondurucu ilgısızlıgınden, adına Beledn e dedıgımız şu »cız kuruluşa kadar her şey, Ankara mn şehırle^memesı ve Beledıvelesmemesı ıçın ışler curur Yani vaktule nufusu, 300 000 • 500 000 arasında veşıl ve kademelı bır ıdare merkezı olarak duşunulen Ankara, şımdı "^60 nufusu gecekondularda tuneyen 1500 000 nufusludur Bu jığm her turlu planlama, tanzım \e kontrol gucunu tamaraen ka>betmıs oasıbos duzensiz ve a = bır kanserle^me halınde, butun tedbır <ı sınırlanm asmıştır Kaldı kı ış, bununla da bıtmez Her vesıle ıle kavdettığımız gıbi, Mmdi dev let çatısı altında çalışan resmi bır uzmanlar komısjonu, bu zaten her turlu mudahalenın dısına çıkmış susuz, vakıtsız, çlrkın ve havası dunvanın en zehırlı yığınağını, 5 500 000 nufuslu bır metropol • ulu şehır halıne get'rmek ıçın, gece gunduz çalışır Beledı>e Reısleri, parti çığırtkanları, sıyasi guçler ıse bu çılgınlığı: Vatandas koş gel, istedığın verde gecekondunu kondur, sana tapu vereeegız, su vereceğız, elektrık vereceğız ver senn, m^mleket senın soz «enin el ne karısır, dıve kışkırtır, dururlar Ve savın va'andas elbettekı, kojunu, kentını, ka«abasını bırakıp DU 1 11 jagma şolenıne koşar Nlçln koşmasın . Olaylar ve görüşler Hipodroma Dokunmaym! Şevket Süreyya AYDEMİR hal!, ağlatıcıvdı O vavrular kı, bızım çocuklarımız, torunlarımızdır Onlann hajat, sıhhat ve ıstıkbalınden bızler sorumluyuz. Sayın Umran Çolasan, Ankara hakkında, daha 1927'de, bıı sabancı uzman tarafından hazırlanan b'r raporla, bazı belgelerı de okudu Bu belgelere gore Ankara bır çanak ıçınde kurulmaktadır Burada hava esıntısı yoktur Burada bır buyuk sehır kurulamaz Zaten ılk tasarı da, bır7buyuk şehir ıçın değıldl. Ama sonra ne old'u Olan şudur kı, Ankara daha şımdıden 200 000 gecekondu ile «jarılmMır. Ve bu şehrın bır «emtı ayrıca, 5 katlı, 10 katlı, 20 000 kaçak konutla dolmuştur Yenı Beledı\<* Reısımızın, butun bunlar karşısında ilân ettışı tek tedbır butun kaçak konut ve gecekonduların hepsıne tapu \ermektır Yam şehrın, şehırleşememesını, resmen kabul etmek ve kanunlaştırmaktır. Evet, gerçek ol«n şudur ki, Ankara ne bır sehır ne de bir Belediyedlr Çunku şehır, sosval bir ünıtedir tnsanların, herşevden once, sıhhath bır verlesme merkezıdır Beledıve i«e, Beledne «ınırlan ıçıne alınan bu verleşme merke?ınd'e hem mşa alanları, hem ılendekı gelısme sahalan, hem bunlan da saran yeşil nefeslenme çevrelen ıle, Belediye kanunları denilen ve devletın, devlet olmak vasıflannın temel şartlarindan olan kanunların uvgulandığı yerdır Bu bakımdan ıse, Ankara ne şehirdır, i e de beledıvedır Ama bilımsel raporlara gore, jarının bır olum kampı demek mumkundur. *** nşlarının değıl, butun mıllî torenlerde geçit resımlerınln, jımnagtık gosterılerımn japıldığı, Devlet, Hukumet Reıslerinın halka hltab ettıği alandır Stadyumla Hıpodrom \anjana, bırbırlerını pekala tamamlamaktadırlar Ve burasının uzak jerlere kaldırılması, Ankara Beledıyesının, her halde ılk ışı değıldır Hipodromu park halıne getırmeden karşısındaki Gençllk Parkını herkesın gıdebıleceğı şekılde temızlemek galıba daha acele bır ıştır. Bu arada, bu harap parkın klrlı havuzu bastna bır zevksizm kondurduğu. o 25 muraluk ampullerden yapüV mış Ataturk ba^ını kaldırnak, Gençlik Parkını vazın hoparlor yaygaralarindan kurtarmak, daha kolay Işlerden olsa gerek. tesisler! bu aradaydı. Devlet, karjılıgını aa bulmuştu. Ama butun ışler arasında, bılhassa bir konu, benı çok mesgul edı>ordu. Konu şuydu Gecekonduculuk başlamıştı Ama henuz onemsızdi Bır kısmı Beledive adına yayınlanan iktısadi etutler arasında çok onemh gordüğum bir ış daha ele alındı. Esası şujdu Saltanat ıdaresinden, 25 000 nufuslu bır Ankara kasabası de\ ralmıştık Nufus 125 0O0'e ulaşıjordu Hedef, 300 000 nufuslu bır Ankaraj dı Gecekonduculuk başlamıştı. Yansen'ln japtığı şehır planı, buyuk aksaklıklar taşıyordu Bu plan, ımre bellı bır gelın gıbndı Ortada şehır, şımdıki Gençlik Parkı ıle, Bentderesı arasında, bır kaç yuz metreye kadar ıncelıvordu Bır tarattan Cebecı Çankav a yönune açılıyordu Dığer taraftan, Ulus • Zıraat Mektebı, Keçlören ıstikametınde, gene dar bır uçken şeklınde va\ılıvordu Bu sahaların dışarıları bostu Gecekondular cın açıktı Yenı kararlar alıp, vem yer'eşme yerlerı açmazsak bu gecekondu ıstılâsım polıs gucu ıle rfe onlejemezdık O halde, bu boş sahalan, derhal re basıt çeklı ıle planlamalıjdık Yanı, sokak, tneydan yerlennı, geleceğin sosyal tesıslerı ıle, yeşıl sahalarla kurtarmalıvdık Bu planlan çok buyuk levhalar halınde, planlanan bolgelere yerlestınp, bu yol, mevdan ve sahalar dışmda, kımın cam ne ı^ter^e, dıledığını vapmasına mudahale etmemelı\dık Bız bır taraftan volları, me>danlan açmalndık Bu şekıl aslında bır kanun«uzluktu Ama gecekonducu ve ışgalciler de, zaten kanun tammıyordu Bız de planımızı uygularsak, butun çatı^malar yollar ve mevrfanlarla yesil sahalar kurtarılınca, eğer arazı tapulu\«a yıne tapu sahıplerı ıle ıhtl'aflara Biunhasır kalacaktı Onları da ılerıde ve iuçük konutlar ıçın kredı verecek Emlâk Bankası \olundan, muntazam e\ lere çevirmek kabıl olacaktı Demek ki bızım butun vapacağımız, gorevlerine Me<:sahlık denilen ve ellerındeki aletlerle arazı uzerınde nırengı noktalannı işaretlejıp sokakları, me\danlan, tesıs alanlannı ve yeşıl sahalan çızecek ınsanlara kalıyordu Kaldı kı TapuKadastroHarıta Okullan anlaşılıvordu kı her«eM vereceklerdi Masrafları da hesap ettık 20 Messah lâzım ve hazırdı O zaman. Messah a\lıgı 60 lıravdı Is ıkı sene surecektl Ayda 1200 ve senede 14 400 lıra ode\ »cektlk tki vılda nıhavet 30 000 lıra Bunu 100 000 lira olarak altflk 100 000 lıra\la, şehrln butun plan dısı çevre^ı, harıtalandırılabılıjordu E\et, 100 000 lıra1 Beledne kasasında bu para vardı Bovlece Ankara çe\resı, vol mevdan ve yeşıl sahalan ıle kurtulmus olacaktı Bu ılkel planlı gecekonduların verınde, "iimdi herhalde bahçelıevler veya plan dahıll apartmanlar bulunacaktı . Bunu başarabildık mı' Havır' Netice ne oldu' Olan. bugun onumuzde lenlidır. Yanı bugunku Ankara1 Haf tanın raporu Jose Dolores'in Doğuşu ve ölüşü. YENİ HÜKÜMETtN PROGRAMINDAKİ EN UMUTLU YÖN, ÖZGURLÜKLERİ KISITLAY^N TÜM MADDELERİ YASALARDAN ÇIKARMA VAADİDİR TELEVİZYONDA VE BASINDA BAZI GAZETECİLERİN BU SlY^SAL GÖRÜŞÜ HAFİFE ALMALARI İNSAMN İÇİNİ ACITIYOR. SADUN TANJU D Bir Hatıra. Bunlar dışında i»e" Ankara'da yapılacak büyuk JŞ, artık her turlu konut injaatınm, lalla değıl de flllen durdurulması ve yerlesme alanlarını cıvarlara ya>arak, yenı ve yan merkezler jaratılmasıdır Dalokav bir »ure once, Ankara'nın bır sanajı merkezı olamavacağını, »anaMin, dış veya uzakça çevrelere yanlmasını be>an etmekle, cıddl bır llgi çekmışti. Ankara Sanayı ve galıba Tıcaret Odası, onun bu goruşune, hemen karşı çıktı Ama bu dar göruş, bu karsı çıkış bile, Dalokav'ın ne kadar isabetll bır fıkrı ortaya attığım belırtmek içın veterlıydı Bız, bu konularda, bugüne kadar jayılan devamlı ve ı^rarh yazılarımızda, bu fikrı daıma ve açıkça savunmusuzdur Tabıl bunrfan «onra da, aynı konularda ısrar edeceğiz Fakat şimdihk ve bu vazımıza *on verirkeı», Ankara nın bugunku vanlış ve zararlı yığınlaşmasına karşı nice çabalardan, şımdılık bırıni açıklayacağım 1937 başlarında, Ankara'da bır Iktısat Mudurluğü kurmava, Beledıvenın iktısadi tesısleri için planlar hazırlama>a ve bu Mudurluğü ışletmeye davet edflmiştim Rahmeth Vah ve Belediye Reısı Tandogan'ın bu teklifml kabul ettım Zaten tktisat Hocası ve bir Iktisadi Eğitim MCessesesınin başındaydım Tatbıkî ışler benı çektı Mutfurluk kuruldu Bır çok işlere elatıldı Me<eU butün şehrin ihtiyacını karşılayacak, sılo, un, ekmek ve jem emokratık yoldan Uctıdars gelen Marksist sol'un bir ıhtılalle devrılişının devrımci gençler uzerindekl etkisinı anlatıvor Orhan Asena'nın ojunu. «Şıü'de Av»ı seyrettım hafta ıçınde Başkan AHende'nın Moned» Sarayında kusatıldığı gun, solcu avına çıkan sağ darbecılenn ardına duştukleri klzlı erkekli bır grup, rahıp Domıngo ıle kızkardeşının yaşadıkları eve sığımvorlar ve insan avcılarını beklerken yasamın sınırında Allende nın ıktıdardan devrılışını tartı^ıvorlar Orhan Asena, çağın polıtık trajedısı ıçmde, Isa yumuşaklığı ıle Pdblo ve Anna'nın ıhtılalcı sertlıgı arasındakı tartışma\ı vermeğe çalı«ırken, şiddetin şlddeti davet ettiğı gerçeğının altını çızivor, vumusaklıgm şıddeti onleıemedığı çelı:kı«ını de gı»lı\emı\or Vardıih sonnç haksızlıfın ve özçurlukler üzenndekı barbarlığın fıkrı ve tepkıyi ezdığı, ama yokedemedı^ıdır. Ölüm Kampı" Ama bır de gerçeklerin çarkı lşler Bu Satırların vazılmasına baslamadan oncekı televız\on programının en ılginç konusu, gene, Ankaratfahava kırlenmesıvdı Bu konu uzerırde çok durma«ak da olur Çunku Ankara'da kışın hava zehlrlenmesının, artık bılımsel olçulerle zırve noktasına ulaştığı, yerlı ve yabancı uzmanların lncelemelerı ile, bıhnen bır şevdir Kaldı kı, her >enı kışa gırerken veya kışın ıltc avlarında bu edebıyat, gazetelerde, nutuklartfa, radjo bevanlarında, televızjon ekranlannda, en jetkılı agızlar tarafından usul ve adet olarak tekrarlanır. Bu gece de öyle oldu Evvela Meteoroloji Gervel Muduru Saym Umran Çolaşan tam vetkı ıle konuştu Sonra diğer uzmanlar soz aldılar. Gosterılen resimler, fılmler korkunçtu Bu kapkara zehirli hava içlnde okullarıntfan dağılan, yahut okul bahçelennde oynayan javrularm SAF MİLÜYETÇİLER Allende dramı, yaşanılan zamanm en önemli olavlanndan bırıdır Allende, Marksist solnn ıhtılâlsız yoldan, seçımle iktidara gelebilecefı gorDşdnun sabırlı bir takıpçisi idi Bu sabır gosterllir ve başarna ulaşıhrsa iktldarrfan duşulmez mancını tasnordu îhtilâlsız gelışi sağın sındınlışım, sılinlsını gerektlrmıvordu ama iktıdarda guç kazamşı, sağın demokratık joldan ta<fı\esi anlamım taşıyordu Sağın nemokratık yoldan guçsuz hale getınlışı, Allende ıçln ekonomık ve so^val bır başan ldi Sılı'nın bakırını ve ekonomisıni kontrol eden dış guçlerin ısıne eelmezdı bu başan Bovlece halka kendı kendıni hançerlettıler. Toplnm, kendi demokratik basarısını fasürt bır ıhtilâlle tarihe göradö ve çajın saf millivetçilerinin çözleri faltaşı eıbi acıldı. Orhan Asena'nın oyununda, rahıp Domıngo'nun fakır kılisesını kusatan halk, içerdekılen kendi can dusmanı olarak suçlarken ne derece kandırılmıs olablleceğıni bılemijor ve kapana sıkıştırılmıs gerçek mılliyetçıler, kurşunlardan evvel, bu haksız ofke ıle vurulup olduruluj orlar Hipodromu Kaldırmak! Evet, gerçek budur Ve bu gerçek karşısmda >enı Beledıve Başkanının, evvela Hıpodromu gozune kestırıp, burasını kaldıracağım şeklındeki beyanlarını, soylenmemlş saymak, bızzat Sajın Başkana karşt bır saygı vazifesi olsa gerektır Bu beyanat sırasında Başkanın, Hıpodromdan ancak 2000 kışının faydalandığl yolundaki sozlerl, bır dil kayması olsa gerektır Çunkü Ankara da Hıpodrom, valnız at ja YAŞIYOR HÂLÂ.. OKTAY AKBAL Evet Hayır Endüstride Aşırı Merkezleşme jîlkemızde vıllnrdır varlığını llsurduren bır sorım, geçenler w de Ankara Belediye Başkanının yaptıgı ve derhal bellı çevrelenn tepkısıyle kar$ıla$an bir açıklamayla Kamuovunun ılpsıni •venıden uzerıne çpktı Bu açıtlanıada, ozetle Aıika'a'tıin bır endüstri kentı değıl, ^ır bizmet mer kezi olması gerektığı gorüsüyle bu kentte yoğunlaşmış olan endustrınm çe\re yerleşmelere dağıtılması yolujle ıç goç hareketınin denKım altına alınabileceği gıbı bır tekım KÖTtlü flziksel sorunlann da çozumlenmış olacağı tezı savunulmaKtaydı Ba zı başka kentlerle bırlıkte bugun Ankara nın karşı Earsıya bulunduğu buyuk nufus baskısmı, cıd aı çe\re sorunlannı, ve bunlara bağlı olarak ağır bır hızmet talebınl dıls getlren bu yargı, beklendığı gıbi ılk adırida Ankara Sanayı Odası'nm eleştırı ve yergısıne uğradı lişme, ekonomık alanda olduğu kadar, fızıksel planda da kentın sınırlı olanaklannı zorlamakta ve dolaylı olarak konut, sağlık, eğıtım, ulaşım, dmlenme, kultür vb. gıbı alanlarda alt yapı ve sosyal ONEMLÎ OLDUÖUNUN ANLAŞILMASI hızmet yetersızhğı doğururken, dolaysız olarak da bır çevre kırGEREKLÎDtR, lenmesı sorunu yaratmaktadır. Aralarında Ankara da bulunan, büyuk kentlenmlzın bugun karşı karşıya olduğu en onemh soDr. Yakut IRMAK runlardan bın olarak hava kırlenmesını de kapsamına alan r çevre kırlenmesmde. endüstnnın rak böylesıne bellı merkezlero nışlemesi yataylığına olan en üretım artüdarının bnaralv * l r yönelmesı ya da az tnerkezli bır düstnyel ışletmeler ucux.ye r ye rol oynadîğı şüphesfzttf * " * * gelışme modelı ızlemesı, az geliş terlı yer bulamadıklan ıçın gıdeOysa, endustnnin çağdaş yermış ekonomının temel bzellıkle rek metropolıten merkezın çevrınden bırıdır Bu ozellık, kay re alanlanna dogru yayılmakta, lesme modelı, Türkıye'de gozlenağını az gelişmeyı önceleyen ta ancak kuşkusuz soz konusu nenden farklı nitelıklere sahıptır. rıhsel koşullarda bulmaktadır. kentle olan merkezî bütünluğü Az gelişmış ülkelerde endüstrının az veya tek merkezh yığışma nü korumaktadirlar Gerçekten endüstnleşme sureözetlemek gerekırse, büyük bır ebılımme karşılık, gelişmış encıne giren biraz gelişmış ekono kentte kurulmaları halınde en düstn ulkelerınde bu kesım bır mı olarak Türkıye'de, sanayi ku düstnyel ışletmeler, bu merke yandan çok merkezh bır ozellık ruluşları Ilk aşamada ku/uluş ve zın her türlü kolaylığından en gosterırken, ote yandan endüstışletme mahyetıni en aza mdirge düsük bır malıyetle yararlandığı nyel kuruluşlarm merkez dışı mek, yanl mal ve hızmet gırdlle gıbı, kentın varlığmda uygun bır bır hareketle büyük kentlerden rını kolayca saglayabılmek üze pazar bulduğu ıçın yatırımm ve çevre alanlara doğru yayılması r buyük kentlenn sunduğu ola rımlıliğinı, yanı kân en yüksek olayına tanık olmuştur Endüstnaklardan, özellıkle de gelışmı? düzeye çıkarabılmekte ve bu ba nnın merkezden uzaklaşması a't japı ve ötekı hızmet kaynak kımdan da kendılen adına en (decentralizatıon) olarak nıtelelarından yararlanmak amacıyle rasyonel bır seçmede bulunmuş nen bu olay, üretımın kent dışmbu yerlesmelen kuruluş yerı ola olmaktadırlar GUdüleyıcı bır da yapılması, kentlerınse bu kurak seçmıslerdır Kuruluş ıçın yerleştırme (locatıon) polıtıkasi ruluşlann yonetımsel ve mali orgerekli arsa, yapı ve tesıs malı nın ızlenmesi şoyle dursun, ku gutlennın yer aldığı bir merkez yetının de dUşük oldugu bu aşa ruluş kararlannda başıboş bıra ozellığı kazanması bıçımınde bemada kuruluş yerınm kararlaş kılmış ve hatta bir bakınia bel lırmıştır Başka bır deyımle entırılmasında kentın hızmet kolay lı merkezlere yönelmek üzere dustnleşmış ülkelerde kentler, lıklan etkın bır rol oynamıştır. ozendınlmış olan endustrı, bu artık bır endüstri kuruluş yen, Soz konusu kentlenn bütünüyle kentlerde aşm bır merkezleşme hattâ bir anlamda bir oturroa kamu harcamalarıyle gerçekleşti eğılımı göstermıştır Bu eğılımm kesimı bıle değıl, daha çok bır rılmış olan konut, yol, elektrık, en belırgm olduğu ve hemen hızmet merkezı veya çeşıtlı kasu vb gibı alt yapı hızmet ko her türlü denetımın dışmda kal rar organlarının yoğunlaştığı bır laylıklarmı en ucuz bir bıçımde dıgı Türkıye'de, aşm merkezleş merkezdır. Kısası, günumuzun kullanan bu endustriyel kurulus me endustrınm tıpık bır kuru gelişmış ekonomılerinde merkezlar, 351u zamanda yoğun nüfus luş modeli olmuştur leşme «ımalat» sürecınde değıl, lu olan bu merkezlerde ucuz ve ış yonetımı alanmdadır Gerçekten, 10 ve 10'dan fazla kalıfıye bır ışgucu kavnağı bulButun bu açıklamalardan anlamuşlardır Boylelıkle liretım sü ışçı çalıştiran ışyerlerııun ıllere recınde malıyet oğelenm en du gore oransal dağılımı, bu kuru şılacagı gıbı, Ankara Belediye şuk duzeye mdıren endustrı ku luşlann buyuk kentlerdekı yıgı Başkanının çağdaş endüstnyel ruluslan, bır yandan yerleştıkle şımını açıkça ortaya koyacak m yerlesme bıçımınaen esınlenerek rı buyük kentte dogrudan bır tehktedır 1963 sayımına gore ul ongordüğü gelışme modelı, baştalep pıyasası bulurken, ote yan kemızde büyuk endüstnyel ışyer langıcından ben devlet yatınmO dan bu kentlerin ulaştırma ola lerinm o42 9'u bır tek ılde, Is larına vaslanmış ve genış bır naklanndan yararlanarak pazar tanbulda toplanmış durumdadır. kentlı nufusun kısıtlı fızıksel ve lama mahyetıni de azaltmıslar Bunlara sırasıyle îzmır, Bursa, sosyal olanaklannı paylaşan özel Ankara ve Adana eklendiğmde, endüstn kesimınm doğal olarak dır tum büyuk ışyerlerınm • 066 3 tepkısıyle karşılasmıştır Bütun bu avantajlanyle, büyük iınun yer aldığı ıller ortaya çıAncak, özellıkle Turkıye gıbl kentı kuruluş yerı olarak seçen kar Ayrıca orneğm îstanbul ıçın az gelişmış ülkelerde, endustrıbır endüstnyel ışletme, bırlıgın soz konusu oranın 1950 yılında nm bellı merkezlerde aşırı yode kendısım bütunleyen yan ku «o4O8 olması, bu yığışımın gıde ğunlasmasından doğan, ıller ve ruluşlan da buraya çekerken, rek artan bır sürecın ürunu ol bolgeler arasındakı gelışme eşitdolaylı olarak başka endüstn duğunun belırtısıdır sızlıgımn gıdenlmesıne, ıhtıyaç k>llarından ışletmelere önoilük Endüstnnın bu açın merkez vardir Bu bakımdan, gunumüz etmış ve bu sureç yığışımlı bır leşme ozellığı, kısitu da olsa Turkıyesmde artık kalkınmanm bıçımde gıderek hızlanmıştır sunduğu olanaklar ve yarattıgı sosyal malıyetının de hesaba kaBu gelışmenın sonrakı aşama ışgucu talebıyle tanmdan ayrıl tılması, yanı endustriyel gelışmelannda yığışımlı buyume sonucu mıs olan nufusun buyuk bır ço nuı dengelı dağüımının, en az özellıkle arsa malıyetının yuksel ğunlukla bellı kentler tarafından endUstrıleşme kadar dnemli olmesmden oturu kuruluş ve ge çeK lmesıne yol açmıştır Bu ge dugunun anlaşüması gereklıdır GİDEN VE GELEN Marlon Brando'nun baş rolünü ovnadığı tsvan filmivle, Itahan yönetmen Gillo Pontecorvo da smema sanatı ile bu tartışmaja katılıyor Olay 1840'larda Antıl adalarından bırmde geçmektedir. Yerlıler Portekızlı bevazlann kendılenne kabul ettirdıkleri başeğdırici yaşam içınde sürüklenirken. Ingılız ajan Slr William. zencı hamal Jose Dolores'in kışılıgınde bır ihtılâl liden varatmağı basanyor ve kovulan Portekızlılenn yenni. tngılız şeker şirketı ve onu korumakla görevli tngiliz askeri kuvvetı ah>or Jose Doloresie onu yaratan Sır WıUiam artık yanyana değıl karşı karsı> adırlar Çunku, zenci hamal simdi artık halkınm kurtuluşunu başka hıç bır şevle değişmeven b'r ozgürlük lıderi bır semboldür tpe çekılırken bıle kavga'inın sürdürülecegıne olan güvenı Sir Wıllıam'ı dehşete dıişürüvor GÜNÜMÜZ TÜRKÎYESÎNDE, ENDÜSTRÎYEL GELtŞMENÎN DENGELİ DAĞILIMININ, EN AZ ENDÜSTRİLEŞME KADAR «Bedreddm yaşıyor mu hftlâ» Çelebi Mehmet boyle sormor kendi kenedıne, va da «ına, ^anı vezırıazamına Şaır boyle duşlemıs Koskoca padışab korkusunu yenememış, halkın bılınçlenmesınde, ıyıvı kotuyu, doğruyu \anlışı anlamasında güçlu bır ışık vakmış adamm ölüp gıttığırıe ınanamıyor Belkı de sezgıyle bılıyor busbutun yok olamaz bojleleri Ister as, ıster kes, ıster doğra, ıster bınlerae parçava bol Çofalırlar, çogahrlar, brnlere, oa bınlere, mıljoniara Hılmi Yavuz bır suredır Simavna Kadısı Şeyh Bedreddın'ı şııneştım or Bedreddın, Borkluce Mustafa, Torlak Kemal, Celebı Mehmet sırajla konuşuyorlar bu dızelerde «Bız kı sevdamızı, alaca kıl bır hejbe gıbı sunduk aba terlıkle denızı v uruyenlere golgemız dağlara vuranca » Aba terlıkle denızı vurujenler devrilmiştır bırbın ardınca. Şeyh Bedreddın yakalanıp Serez çarşısında asılmıştır Nazım Hıkmet'in yazdığı gıbı «Yağmur cıselıyor Serez çarşısı dılsız Serez çarşısı kor Havada konuşmamanın gormemenm kahrolası huznü Ve Serez çarşısı kapatmış ellenyle juzunu • Yağmur çıseüyor » Evet, hepınia bilirsinfz, pllar yıllar önc» Nazım Hlkmet, Sıma\na Kadısı Şeyh Bedrettin Destanı'nı >azmıştı. En guçlu yapıtlanndan biridir bu Belleklerde yaşar dizelerln çoğu «Hep bır agızdan turkü söylevip Hep beraber sulardan çekmek ağı demırı oya gıbl işleyip hep beraber hep beraber surebılmek toprağı balh ıncırlerı hep beraber yıyebılmek yann dudağından gayrı her jeyde her yerde • hep beraber • dıj ebılmek ıçın oa bınler verdı sekiz bınmi v enıldıler » Nazım'dan sonra bu konuvu yeruden ışlemeye \ürek ister. Bır konu bır kışı taraündan ışlenmez özellıkle şiır alanında. Ama Nazım Hikmet'ın Şeyh Bedreddın ın seruvenını anlatan dızelerınden sonra bu konuju bır kez daha yazmak pek çok kışının v anaşmayacağı tehlıkeli bır denemedır Yavuz, bu işı yapmıştır Hem de kendı kışılığıni, yeteneglnl gostererek . «Yenı A» dergısının son sayılarında birbiri ardına yayınlanan bu şıırler topluca okunduğunda Yavuz un ince duvarlığıyle toplumcu tutumunun bırleşmesınden etkllevıcı bır guzellığın ortava çıktığı görülecektır. Yavuz, neden gerek görmuş Şeyh Bedrettin üzenne bir kez daha eğilmeye, bu unlü duşıinürumüzu şurlerınde jaşatmaya' Bedrettin ın felsefesinın aynntılanna ınmek bır kı^acık jazıda olacak ıs değil Ama özetlemek gerekırse Bedrettın'e gore madde ıle ruh bır gerçeğın ıki yuzüdür, madde ıle ruhun kbku bırdır! «Varlığıa bütun mertebelen cısımler âlemmde ortaya çıkar Öylb ki cısimler âlemı hepten ortadan kalkıp yok olduğu takdirde ruhlar vı soyut gerçelder de ortadan kalkıp yok olur». Varlıklann en kusursuzu Insandır en karşıt guçler insanda toplanır İyılıkle kotuluk süreklı bır savas halmdedır, bilge taşi iyıbkle kbtuluğun savaşından iyılığın zafenyle çıkandır EN BÜYÜK GERİLİĞİMİZ Bufün"bTrRerçekî*rfn «yatrova, sfnem»yft7 rorrfana, $ getrrîh<=i "yuzvıllar bo\u surdürülen haTc ve özsüflük kavsatanran hâla detenen «onuçları v aratamamJs otmasıtıdandır. Yaş.ıriıjfrmıı çağın insonmı, hak ve özgürlukler yönünden duşüncrmizdeki ideal vatandasa eriştiremedijHnıiz bır gerçekt'r Hele çağdaş ınsanlar arasında hak ve ozgurlükler vonündon bır seviye, bir uyum, bır eşitlılc sağlıyamamış olmamız en buyük genlığımızdir. METİN KURT OLAYI Galatasarayiı futbolcu Metin Kurt'un bır suredır basında sürdurduğü kavga, profesvonel futbolda hak ve ozgurlüklerın kımler tarafından ve nasıl kullanıldığını ortaya kovuyor Takımın üç yıldır süren başanlarmda payı büyuk olan bır vıldızsınız ama yonetmelığe göre, amatör idarecinın buvruğu altında. onun «baba»hğını kabullenerek mesleğınızı surdurmeğe mecbursunuz. Genç ve bilinçlı sporcu, kendılenyle tartışılmadığı zaman 110 bın lira pnm veren, tartışıldı mı 23 bin lıra ıle kendılenne bağımlılığı iki p l daha uzatıp kadro dışı bırakarak kişınin spor hayatı ve geçımını tehlıkeye sokan yonetımi bır çeşıt ağalık düzeni gorup bu kolehğe isyan ettıği içın, açıkça cezalandmlmak ıstenıyor. Onun gıbi bırinci smıf bır futbolcu, nsteme evet dedı mı a\ da 20 bın lıra kazanabılmekte, hayır dedi mi avda 2 bın lira ile bir kenara atılıp profesyonel havatının sonüşunu çaresızlıkle seyretmeğo mahkum edılebılmektedır. Buyük bir ktntln cözüm bekleyen önemlı sorunlar karşısında bulundugunu gbsteren bu duTum, ötekı az gelısmıs ülkeler gıbı Türkıye'de de endüstrtnm aşın merke?leşme ve aşın kent. leşme denilen bır olgunun urunudur Gerçekten, başka az gelişmış ulkelerle yapısal bır benzerlık ıçmde bulunan Türkıye'de, en be lırgın bır sosyal değişme ifadesı clarak ıç goçler ve kentleşme toplumun behrleyıcı bır ozellığı oımuştur Az gelişmis bir tılkeĞ" kentle=* e, nufus artışıyle b rlıkte tarımsal teknolojı ve ış letmecılığın değışmesı sonucu cncelıkle kır kesımının itıcı etkısıyle ışgucunun topraktan koparak ayrılması, ıkıncı aşamadaysa ekonomık oıanaklann çok bellı merkezlerde toplanmış olnası yuzunden bu ışgucunun bellı bır kaç kente yönelmesı bı0 mınde belırmektedır Bu durum, bellı yerlesme merkezlennın, ıç goçler yoluyle otekilerle karşılaştırılamayacak kadar buyuk bır nufus akımına sahne ola rak aşın kentleşmesıyle sonuçlanma ^tadır Plansız ve denetım sız r r süreç ıçınde bazı kentleGorulüyor kf 14 yüzyıl sonu ıle 15 vuzyılm başında yaşann ıç goçlerden aşın pay alarak mış Şeyh Bedrettin hem düşuncelerı, hem de yaşamı>le, ayolağanustu DuyUmesı olayı, az. nca bu fıkırlerıni uygulamada gösterdığı eylemıyle de ılginç bır gelişmış ülkelerde ana kent kişıdir. Osmanlıva karşı ayaklanan yoksul halkın bağlandığı (prımate) olarak adlandırüan bır lıder olmuş, bunun karşılığında da ıpe çekılmıştır. Bir dudev yerleşmelenn varlığmda orşunur asılmakla yok olmaz elbet Kurşuna dızmek, kellesını taja çıkmaktadır. uçurmak, hapıste yülar yılı çurutmek o düşuncenın yaplmasını örneğın ülkemızde 1970 sayım onlemez Nıtekım Bedrettin'ın fıkırlerı de olumunden sonra sonuçlanna gbre, Kentlı nüfusun Anadolu'da yaygınlaşmış, benımsenmıştır. <u 56 8'inın 100 bının üzennde " bır nufusa sahıp olan kentlerde Hılmi Yavuz Bırıncı Mehmet'ı konuşturuvor toplandıgı, ve 1965 1970 döne«Bedrettın yaşıyor mu h&lâ», sorusu ıçını kemırmektedir mınde kentlı nilfus artış hızının halkın ısvanını kanla boğan padışahın... Vezırıazamına soru°» 5,5 olmasma karsılık büyuk yor «Dersın kı onun mulhıdlerını ormandan ayırmak olasi kentler nüfusunun °o 8 6 oranındegıl saçlan taflandır, ve çağla ve alnı ak ketende yaban r arttığı anlaşılmaktadır. üsçıçeğı gıbı dağılan onlardı, lala» 1 «lık ozelukle buyuk kentlerde Bakıvor, düşünüyor okuyor, sonra anlıyon «Kuşlarla akan gorulen bu nufus artışından en ipeğı Gollerde uçan çınıyi ve sevdayı. umarsız kına çıçeğı genış payı alarüarın bellı kentler gibı bolHsen onlardı, lala Bedreddın yaşıyor hâlâ» oldugu ve yıne 1965 1970 yılla. rı arasında îstanbul Ankara, Bedreddın yaşar, Bedreddın'ler olmezler. Yuzyıllar sonra îzrnu, Adana ve Bursa'dakı ardızeler yazılır onlar ıçın. Sımgeleşırler, doğaya karışır, yeryutışın tum kentlı nufus artışınm zünun butun msanlarmda yer ederler. °o 40 3unu oluşturduğu gorulEvet, «Bedreddın ya«ıyor hâlâ » mektedır Nufusun kentler ve bolgeler arası dengesız dağılımım yansıtan aşın kentleşme, çeşıtlı eko nomık, ve sosyal sorunlann kaynağı olmuştur Bu denetımsız bü yume sonunda soz Konusu mer kezlerde ışsızhK sorununun yanısıra, alt yapı ve sosyal hızmet sorunlan varatmış ve bunlara sosyal çpzulmeler ve davranış sapmaları eşlık etmıştır Bu aşırı kentleşme olayının baslıca sorumlusu, nulusun topraktan kopuşuna yol açan tanrnsa1 yapı değışmelerı bır yana endıistn ve hizmet uğraşlannın çok bellı merkezlerde toplanmış olmasıdır. Başka bır deyımle ışyerlerının çoğunlukla bır kaç kentte yığışnıası anlamınoa aşm endüstnyel merkezleşme, bazı kentlenn olağanustu BEYHZIT I t T 274o«?2' gelışmesınm temelinde yatan ne dendır Endüstnnın kurulug yerı ola(Sonuç 126) 978 UMUDU ÖLDÜRMEK İSTEYENLER Ovsa, bu çareslzlik ve ümitsizlık kadar tahrip edici bir güç dusünülemez. Haksızlığın ve kölelık düzeninin zaman ıçınde bırıktırdığı kın. haklar ve dzgürlükler uğruna zulum yapmağa, oç almağa yol açar însanhğın tarih bovunca bır çıkmaza saplamp kalışı, bır yerde bu kavgayı durdurma gereğının ({orülmeyışmdendır Şimdi Ecevıt hükümeti özgurlukleri kısıtlayan tum maddeleri vasalardan çıkarmayı ıstıyor dıye anlaşılmaz bır telâş gösterenler, ulkevi bugüne kadar ıçınde sallandığı bunalımlardan çekip çıkaracak umudu neden oldurmek istivorlar dersınız' Hafta Içınde, televızvonda yapılan bır açık oturumda özgurlüğü ilk defa Turk halkına kısmtısız ve tam sunmayı vaat eden bir sıyasal görüşün kendı meslekdaşlanm tarafından haflfe alınışmı dmlerken ıçım acıdı özgnrlük, dfişuncenin buzlannı eriten ve hayatı ısıtan bir ışıktır. DUYURU Yavınevımizce çeşıtll tarihlerde yayınlanan ve Sıkıyonetımce toplattınlan aşağıdaki kıtapların yasaklama kararlan mahkeme karan ile ıptal edılmış ve EÖZU geçen kıtapların dağıtımı, satışı ve bulundurulması serbest blrakılmıştır, duyurulur. MARKSİSTLER, TROÇKI I VE II, STALÎN I VE II, LENÎN PETROGRADDA, KAPlTALtZM NEREYE GİDİTOR? KEREVSKT VE RUS ÎHTtLÂLl AGAOGLD YAYINEVİ. Arif Paşa Sok. Knrt 1? Hanı • Cagalojln MEVLİT aramızdan aynhşmm 40mcı gunüne ıastlayan 5 Şubat 1974 salı giınü Şışli Camü Şerıhnde öğle namazmı müteakip meıhumenm aziz mhu için Kuranı Keıim ve Mevlidi Şerif okunacaktır. Akıabalanmıza, dostlanmıza ve din kaıdeslenmıze duyıuuıuz. ffirhte giiç/ü eğitim UNTVERSITEYE Emine Melâhat Akar AÎLESÎ Ailemizin kıymelli vaılığı m merkez üersanesi DEVRELER I İ SUBAT5 5H5 Cumhuriyet 99i StNtR ve RUH HastalıkJan Mütehassısı DR: ÖZHAN CANER Şlşli. BUvukdere Cad Migros Market vanı Kırgız Ap No 9 Daıre 1 de Saat 15,30 17 00 arasında hastalarını kabul eder. Cumhuriyet 994« L (Yenl Ajan»: 321) 975